Woord vooraf* 

Mijn dank gaat uit naar allen die mij hebben bijgestaan met raad, daad en steun. Speciale vermeldingen dienen uit te gaan naar Marieke Stubbe, Karien Hanoull, Katrien Vlaeminck en David Talloen die ik onmogelijk in enkele woorden kan bedanken voor hun steun gedurende de totstandkoming van dit eindwerk. En voor de ondersteuning tijdens mijn opleiding.

Daarnaast wil ik mijn dank betuigen aan de Turkse ouderen waarvoor en waarmee ik heb samengewerkt. Ze hebben mij toegelaten om hun rijke wereld te laten kennen. Dit was een leerrijke en boeiende ervaring.

Ook mijn collega's en familie verdienen in dit voorwoord een speciale plaats.

Verder zou ik mijn praktijkbegeleidster en promotor, Marjet Brangers, willen danken voor het lezen en begeleiden van dit eindwerk. En voor de ondersteuning tijdens mijn opleiding.

Tenslotte wil ik mijn ouders bedanken voor hun jarenlange ondersteuning en liefde.

Inhoudstafel

Woord vooraf

Inleiding 

DEEL I : Theoretisch gedeelte / 

1. Voorstelling van de werkplaats  /

1.1. Mijn functie /

2. Omschrijving van enkele gebruikte begrippen /

2.1. Inleiding /
2.2. Cultuur /
2.3. Autochtoon -  allochtoon /
2.4. Migrant /
2.5. 'Integratie' - 'assimilatie' - 'emancipatie' /
2.6. Eerste, tweede en derde generatie migranten /
2.7. Allochtone ouderen /

3. Migratie van de Turkse ouderen /

3.1. De emigratie vanuit Turkije /
3.2. Het migratiebeleid in België /
3.3. De herkomst van de Turkse ouderen /
3.4. Kwalificatieniveau en opleiding /
3.5. Van een tijdelijk verblijf? /

4. De zorgsituatie van de Turkse ouderen /

4.1. Sociaal culturele situatie van de Turkse ouderen /

4.1.1. Rol van de ouderen als norm /
4.1.2. Mannen en vrouwen in het traditionele familieverband /
4.1.3. Kinderen voor de oude dag /
4.1.4. Religie /
4.1.5. Huisvesting /
4.1.6. Inkomen /

4.2. Het globaal sociaal netwerk van de Turkse ouderen /

4.2.1. Het sociaal netwerk /
4.2.2. Het sociaal netwerk van Turkse ouderen /

4.3. Het zorgdilemma van Turkse ouderen /

4.4. Het terugkeerdilemma bij de Turkse ouderen /

4.5. Gezondheid en zorgbehoeften van de Turkse ouderen /

4.5.1. Ziektebeleving /
4.5.2. Lichamelijke klachten door niet lichamelijke oorzaken /

5. Turkse ouderen en de Vlaamse ouderenvoorzieningen /

5.1. De behoeften en de verwachtingen van de Turkse ouderen t.a.v. de Vlaamse ouderenvoorzieningen /

5.2. Het beleidskader van de ouderenvoorzieningen /

DEEL 2 : Praktijkgedeelte

"Ouder worden in Vlaanderen": een project toegepast op ouderen van Turkse herkomst

0. Inleiding /

1. Voorstelling van het project /

2. Uitgangspunten van het project /

3. Algemene doelstellingen van het project /

4. Methodische uitwerking van het project /

5. Programma en doelstellingen van de zes bijeenkomsten /

5.1. Eerste bijeenkomst: ruimte geven en kanaliseren van emoties /
5.2. Tweede bijeenkomst: aandacht voor sfeer en knelpunten leren kennen /
5.3. Derde bijeenkomst: gesprek over leven en ouder worden in Vlaanderen /
5.4. Vierde bijeenkomst: antwoord op vragen en informatieverstrekking door experts /
5.5. Vijfde bijeenkomst: de excursie /
5.6. Zesde bijeenkomst: inzicht in de wensen van de Turkse ouderen ten aanzien van de Vlaamse voorzieningen /
5.7. Afsluiting van het project: verdere opvolging door de lokale werkgroep /

6. Samenwerking met de lokale organisator en verwachtingen naar de lokale werkgroep /

6.1. Aanvraag /
6.2. De lokale werkgroep /
6.3. Praktische organisatie voor de lokale initiatiefnemer /
6.4. Opvolging /

7. Eigen plaats en functie in het project /

8. Mijn agogisch handelen als projectbegeleidster tijdens de zes bijeenkomsten bij de drie uitvoeringen /

8.1. Eerste bijeenkomst /

8.1.1. Doelen /
8.1.2. Werkwijze /
8.1.3. Evaluatie /

8.2. Tweede bijeenkomst /

8.2.1. Doelen /
8.2.2. Werkwijze /
8.2.3. Evaluatie /

8.3. Derde bijeenkomst /

8.3.1. Doelen /
8.3.2. Werkwijze /
8.3.3. Evaluatie /

8.4. Vierde bijeenkomst /

8.4.1. Doelen /
8.4.2. Werkwijze /
8.4.3. Evaluatie /

8.5. Vijfde bijeenkomst /

8.5.1. Doelen /
8.5.2. Werkwijze /
8.5.3. Evaluatie /

8.6. Zesde bijeenkomst /

8.6.1. Doelen /
8.6.2. Werkwijze /
8.6.3. Evaluatie van de zes bijeenkomsten /

8.7. Verdere opvolging van het project /

9. Algemene evaluatie van de uitvoeringen van het project /

9.1. Evaluatie van mijn positie als begeleidster tijdens het uitvoering van het project /

9.2. Persoonlijke reflecties over de referentiekaders van de oudere Turkse migranten in hun huidige woonplaats /

9.3. De werkgroep /

9.4. Overzicht van de opmerkingen en gestelde vragen van de lokale werkgroep /

9.5. Conclusie met betrekking tot de werkgroep: (1) gemeenschappelijke problematiek; (2) het overstijgt het lokale niveau /

10. Tips rond werken met Turkse ouderen /

10.1. Openstaan voor ideeën /

10.2. Ruimte geven aan andere opvattingen /

10.3. Zorgvuldig omgaan met conflicten /

10.4. Draagvlak vormen, kennis uitbreiden /

10.5. Training van hulpverleners /

10.6. Geen aparte structuren /

10.7. Informatie geven aan Turkse ouderen over de Vlaamse ouderenvoorzieningen /

10.8. De mensen van Turkse origine moeten worden gestimuleerd om in de sociale sector te werken /

10.9. Opletten voor overculturalisering van het vraagstuk /

Besluit /

Nabeschouwing /

Bibliografie /

Inleiding

Steeds meer allochtonen worden oud in hun tweede thuisland. Zij zijn afkomstig uit andere samenlevingsverbanden waar informele hulp sterk aanwezig was. Migratie betekende een overgang naar een samenleving waarin de positie van en zorg voor ouderen in meer dan één opzicht verschilt van die in het herkomstland.

Opnieuw staat deze generatie voor een pionierstaak.

Het is een problematiek die ik ervaar in mijn eigen omgeving en die mij niet onberoerd laat.

Tot dusver bestaat er geen volledig beeld over de zorgvraag van en het zorgaanbod aan Turkse ouderen van de eerste generatie. Er is ook weinig literatuur over dit onderwerp te vinden. Bovendien ben ik sinds oktober 1999 werkzaam bij de Provinciale Dienst Minderheden van de Provincie Oost-Vlaanderen en sta ik in voor de uitvoering van de Turkse versie van het project "Ouder worden in Vlaanderen" in Oost-Vlaanderen.

De betrokkenheid tot de problematiek en mijn functie bij de Provincie Oost-Vlaanderen  motiveerden mij tot de keuze van onderwerp voor mijn eindwerk.

In het kader van deze scriptie onderzoek ik op wie de Turkse ouderen willen en kunnen rekenen als ze meer zorgbehoevend worden. Kunnen ze op hun kinderen rekenen? Zijn ze bekend met het aanbod dat er in Vlaanderen voor ouderen is? En, kennen de Vlaamse ouderenvoorzieningen hun noden en behoeften?

Ik wil eerst de theoretische invalshoek bestuderen om dit onderwerp duidelijker te analyseren en in een breder kader te plaatsen. In dit gedeelte zal ik dan ook eerst enkele relevante begrippen omschrijven om daarna de migratiegeschiedenis van de Turkse mensen uit de doeken te doen. Dit laatste is belangrijk willen we de huidige leefomstandigheden van deze ouderen beter begrijpen. Vervolgens ga ik in op de zorgsituatie van de Turkse ouderen en hoe deze groep zich situeert ten opzichte van de reguliere ouderenvoorzieningen.

In het praktijkgedeelte zal ik aan de hand van de Turkse versie van het project "Ouder worden in Vlaanderen", nagaan hoe de ouderen omgaan met hun ouder worden in een "vreemd" land en hoe de reguliere voorzieningen hierop reageren. Hiervoor zal ik eerst het project "Ouder worden in Vlaanderen" uitvoerig beschrijven naar doelstelling, methode en werkwijze. In de hoofdstukken die daarop volgen zal ik vanuit mijn ervaringen als projectbegeleidster het verloop van de uitvoeringen van het project aangeven, waarbij voldoende ruimte wordt besteed aan de belevingen van de ouderen zelf. Vervolgens zal ik het project evalueren, evenals mijn agogisch handelen als begeleidster van dit project.

Tot slot zal ik enkele tips geven aan de Vlaamse ouderenvoorzieningen om met en voor Turkse ouderen te werken.

© Yeter Keten, 2002.