de Vrouw

Wie kan zich beter uitlaten over de positie van de vrouw in de islam dan de moslimvrouw zelf? Zij ervaart immers de grenzen, de beperkingen en misschien ook de ongekende kansen in deze godsdienst. Toch wil ik als man hierover iets schrijven, omdat ik onvermijdelijk met de vrouw omga als zoon, broer, man en echtgenoot, en ik in deze omgang de islam als richtlijn aanhaal.

Ik wijs echter nadrukkelijk op de relativiteit van mijn verhaal, omdat de positie die de islam de vrouw toekent afhankelijk is van de eigen invulling die de vrouw, de man of beiden aan de richtlijnen van de islam (de leer, de dogmatische islam) geven. Deze invulling hangt weer af van een aantal factoren: eigen ontwikkelingsniveau, bevattingsvermogen voor de leer, de mate van verbondenheid met God, het culturele klimaat, de sociale omgeving, de maatschappelijke positie, de persoonlijke perspectieven enz. Dat verklaart waarom zich in de praktijk andere situaties voordoen dan ik hier betoog.

We kunnen de vraag 'wat is de positie van de vrouw in de islam?' splitsen in twee deelvragen die het meest gesteld worden.

1. Belemmert de islam de toegang van de vrouw tot de maatschappelijke machtsposities, vooral kennis en arbeid?

2. Staat de vrouw in de islam in een hiërarchische positie ten opzichte van de man?

Mijn antwoord op de eerste vraag is neen. Ik zie op basis van de primaire bronnen van de islam de Koran en de Hadith, geen aanleiding voor een vrouw om zich van deze posities te onthouden. De Profeet Mohammed stelt ondubbelzinnig vast dat het verwerven van kennis, scholing en onderwijsparticipatie verplicht is voor iedere moslim en moslima. En over arbeidsparticipatie laat soera 66 (Attahrim) van de Koran zien, dat de productieve domeinen waarin de vrouw zich kan begeven reiken van opvoeding tot politieke participatie en leiderschap. De soera spreekt waarderend over de echtgenote van de Farao die het niet eens was met de tirannie van deze man en een belangrijke rol in de politieke oppositie tegen zijn regime speelde. Zij wordt ook geprezen vanwege haar scherpe gevoeligheid voor de minder prettige kanten in de samenleving. In een andere soera spoorde zij haar man aan om Mozes als pleegkind op te nemen. Dus ook een stuk sociaal en vrijwilligerswerk of zelfs het activeren daartoe. Het spreekt, vertaald naar de huidige maatstaven, vanzelf dat zulke activiteiten gepaard gaan met een sterk ontwikkelde persoonlijkheid en een sterke maatschappelijke positie.

Ik moet hier wel bij zeggen dat de islam ervan uit gaat dat de moslimvrouw die deze keuzes maakt, de balans weet te maken met haar zorgtaken voor de kinderen. Op het gebied van opvoeding wordt haar door de Koran een unieke positie toegekend, in die zin dat zij meer vermogens en bijzondere vaardigheden bezit dan de man bijvoorbeeld.

Ik denk dat de islam, steeds uitgaande van de primaire bronnen, een autoritaire, hiërarchische en seksistische houding ten opzichte van de vrouw niet rechtvaardigt. Ik kan dat aannemelijk maken maar de ruimte laat dat niet toe. Soera 19 (Afarjem) bijvoorbeeld, laat duidelijk zien hoe God Maria bijstond om haar weerbaar te maken tegen de mannelijke omgeving, die vanwege de geboorte van haar kind Issa (Jezus) haar van alles en nog wat verdachte.

In de Koran en de Hadith kunnen de moslim en de moslima alleen maar een aanzet vinden om open, communicatief en gelijkwaardig met elkaar om te gaan. De islam is overigens niet tegen een op liefde gebaseerde afhankelijkheid, maar staat de zelfstandigheid van de vrouw niet in de weg. Voor Nederland geldt dat we in de komende jaren steeds meer voorbeelden van het hierboven geschetste beeld zullen zien.

Mohamed Ajouaou