DE IONIËRS

Het Archaïsch Natuurdenken: van Thales tot Herakleitos

door Herman De Ley

• Inhoudstafel • Antieke Filosofie • Syllabi • CIE-Index •

INHOUDSTAFEL
 

"Ionikón", door K.P.Kavafis

Verantwoording

Proloog: Welke geschiedenis van de filosofie?

1. Hegel
2. Marx en Piaget
3. Lemaire

Algemene Inleiding:

1. Filosofie en Polis

1.1. 'Persoonlijk'
1.2. 'Ideologisch'
1.3. 'Filosofisch'
1.4. 'Historisch-psychologisch'

2. Een Historisch-Psychologisch Paradigma

3. Zelfkritisch Nawoord

Hoofdstuk 1: Ionië, Bakermat van de Filosofie

1. Inleiding
2. Homeros
3. Economisch
4. Politiek
5. Technologisch
6. Het Alfabet
7. Epiloog

Hoofdstuk 2: Archaïsch Natuurdenken: Van Hesiodos naar Thales

1. Inleiding

1.1. "Archaïsch"
1.2. "Lebenswelt"
1.3. "Hylozoïsme"

2. Hesiodos

3. Thales

Hoofdstuk 3: Anaximandros (1): Kosmogonie en Wereldbeeld

1. Leven
2. Kosmogonie
3. Wereldbeeld en Civiele Ruimte
4. Wereldbeeld en Tempelarchitectuur
5. De Tegengestelden

5.1. Het Paradigma van de Tegengestelden
5.2. De Oorlog tussen de Tegengestelden
5.3. De Tegengestelden en de Mens
5.4. De Tegengestelden als Verschijningswijzen
5.5. Thematisering van de Tegengestelden

Hoofdstuk 4: Anaximandros (2): Het Apeiron

6. Mûthos als 'Relatie'
7. Het Apeiron als 'Relatiebegrip'

7.1. Inleiding
7.2. Betekenis van "apeiron"
7.3. Tὸ ἄπειρον als metafoor

8. Het Fragment (B1)
9. "Theologie"
10. Kosmische "Burgeroorlog"

10.1. Schuld en Boete
10.2. Adikía en Dikè
10.3. Kosmos en Polis
10.4. Anaximander en Soloon

Hoofdstuk 5: Anaximenes: Aèr en "Vervilting"

1. Inleiding
2. Kosmogonie
3. Aèr en "Vervilting"
4. Aèr als 'Relatiebegrip'

Hoofdstuk 6: Herakleitos (1): De Logos

1. Inleiding

1.1. Leven
1.2. Geschrift
1.3. "De Duistere"
1.4. Stoïcijnse Adaptaties
1.5. Platoon
1.6. Hylozoïsme

2. De Logos als Metafoor

2.1. "Strijd is Recht"
2.2. De Metafoor als Logos
2.3. De Metafoor als "Denkvorm"

Hoofdstuk 7: Herakleitos (2): Het Vuur

1. Het Vuur als 'Relatiebegrip'
2. Het Vuur als Phusis
3. Het Kosmische 'Zelfbestuur'
4. Het Vuur als 'Geld'

4.1. Geld als Munt
4.2. Geld als 'Relatiebegrip'
4.3. Geld als 'Reële Abstractie'
4.4. Geld en 'Onzichtbaarheid'
4.5. Geld en Metafoor

5. Het Vuur als 'Tiran'

5.1. Wet en Tiran
5.2. Filosofie en Tirannie
5.3. Tiran en Geld

Hoofdstuk 8: Herakleitos (3): 'Zelfbewustzijn'

1. Inleiding
2. Homeros

2.1. 'Ziel'
2.2. 'Lichaam'
2.3. 'Taal'

3. Lyriek
4. Herakleitos

4.1. Psuchè en Leven
4.2. Psuchè en Sophía
4.3. Psuchè en Taal
4.4. Psuchè en Inzicht
4.5. Psuchè en Logos
4.6. Psuchè en Kosmos

Epiloog: Filosofie als 'Verhoudingsdenken'

1. 'Strijd'
2. Logos
3. Vuur

Literatuurlijst

Herakleitos' Fragmenten: een Werkvertaling

 

NAAR DE PROLOOG

NAAR DE ALGEMENE INLEIDING 

ΙΩΝΙΚΟΝ

Γιατὶ τὰ σπάσαμε τ'άγάλματά των,
γιατὶ τοὺς διώξαμεν ἀπ' τοὺς ναούς των,
διόλου δὲν πέθαναν γι΄ αὐτὸ οἱ θεοί.
Ὦ γῆ τῆς Ἰωνίας, σένα ἀγαποῦν ἀκόμη,
σένα ἡ ψυχές των ἐνθυμοῦνται ἀκόμη.
Σὰν ξημερώνει ἐπάνω σου πρωὶ αὐγουστιάτικο
τὴν ἀτμοσφαίρα σου περνᾶ σφρίγος ἀπ' τὴν ζωή των:
καὶ κάποτ' αἰθερία ἐφηβικὴ μορφή,
ἀόριστη, μὲ διάβα γρήγορο,
ἐπάνω ἀπὸ τοὺς λόφους σου περνᾶ.

IONISCH
Omdat we hun beelden braken,
omdat we hen verjoegen uit hun tempels,
zijn de goden, daarom, nog helemaal niet gestorven.
O Aarde van Ionië, jou hebben ze nog altijd lief,
jou gedenken hun zielen nog altijd!
Wanneer een augustusmorgen over je daagt,
doortrekt de polsslag van hun leven je atmosfeer;
en soms gaat een efebengestalte
- etherisch, vaag, met snelle tred -
over de toppen van je heuvels voorbij.

(K.P.Kavafis, 1911)
 

Verantwoording

____________________________


**
E-publicatie van de volledige syllabus, De Ioniërs. Het Archaïsche Natuurdenken: van Thales tot Herakleitos, UGent 1999. De Algemene Inleiding werd reeds gedeeltelijk en licht aangepast gebruikt voor het hoofdstuk "Natuurdenken" in de overzichtssyllabus, "Antieke Wijsbegeerte: van Thales tot Augustinus" (op deze site). Hoewel een "doublette", tot en met § 2.1., behoud ik ze hier t.g.v. de samenhang van de presentatie.

De afbeelding in de "border" bovenaan is gebaseerd op een munt van de 4de eeuw v.o.t. van het eiland Ios; zij geeft ons het vroegste Homerosportret. Opmerkelijk is dat ze niet alludeert op de blindheid die de dichter later werd toegeschreven. [Bron: Die Welt der Antike. Kulturgeschichte Griechenlands und Rom. Herausg. von Michael Grant, München-Zürich 1964].


NAAR DE ALGEMENE INLEIDING

PS 1: Eerder spaarzaam, werden belangrijke Griekse termen, behalve in transcriptie, ook in Grieks alfabet in de teksten opgenomen. Om alle letters, ook die met diakritische tekens, correct op het scherm te krijgen, volstaat het dat je op je pc beschikt over het ttf-lettertype, "Palatino Linotype", dat onder meer alle nodige (oud-)Griekse tekencombinaties bevat. In Windows is dit lettertype standaard aanwezig vanaf Windows 2000. Mocht je het, om een of andere reden, niet geïnstalleerd hebben, kan je je het font aanschaffen (tegen betaling) via URL: http://www.linotype.com/57056/palatinolinotype-family.html .

PS 2: De auteur is voortaan emeritus gewoon hoogleraar aan de UGent. Voor zijn overige historisch-filosofische syllabi op deze website: http://www.flwi.ugent.be/cie/1ba/index.htm

 


Bekijk mijn Stats
Spread Firefox Affiliate Button

• Inhoudstafel • Antieke Filosofie • Syllabi • CIE-Index • Update: 29 juli 2008