Inleiding

Via mijn stage sociaal-cultureel werk heb ik kennis gemaakt met racismebestrijding. Vier maanden lang ben ik dagelijks in contact gekomen met deelnemers van cursussen over (leren) omgaan met etnisch-culturele diversiteit. Ik kwam er tot de vaststelling dat racisme veel meer aanwezig is dan op het eerste zicht lijkt. Uit mijn ervaringen heb ik geleerd dat racisme in de eerste plaats in niet-intentionele –kleine, vaak onbedoelde- opmerkingen verborgen zit. Het zit ‘dieper’ dan meestal wordt erkend. Doorheen mijn stage heb ik meer en meer inzicht gekregen in het fenomeen ‘racisme’ en beseft dat het veel hardnekkiger in onze samenleving leeft dan wordt erkend. Racisme lijkt me vandaag een onvoldoende erkend maatschappelijk probleem in Vlaanderen.

Deze ervaring heeft me gebracht tot de vraag wat racisme precies is en vooral ook hoe het bestreden kan worden. In het praktijkvoorbeeld van mijn stageplaats, de vormingscel van de Integratiedienst van de Stad Gent, heb ik ervaren dat sociaal-cultureel werk hierin een rol kan vervullen. De kernvraag van deze scriptie is in hoeverre die rol is weggelegd voor het sociaal-cultureel werk.

Dit vraagt natuurlijk om een duidelijke omschrijving van racisme en antiracisme, wat het opzet is van respectievelijk hoofdstuk één en twee. Ik heb me hiervoor gebaseerd op twee werken van Jan Blommaert en Jef Verschueren (Het Belgische migrantendebat en Antiracisme). Racisme, zo zal blijken in het eerste hoofdstuk, is een discours dat in Vlaanderen levendig aanwezig is, ook al is het ‘verborgen’ en weinig expliciet. Het discours zorgt voor een structurele machtsverhouding van autochtonen over allochtonen, wat in essentie ondemocratisch is. Hoofdstuk twee zal aangeven dat antiracisme een democratisch principe is dat hier een alternatief voor biedt, in die zin dat het allerlei acties fundeert om tot een meer democratische samenleving te komen.

Eén van die acties is het sociaal-cultureel werk. Uit hoofdstuk drie zal blijken dat sociaal-cultureel werk en antiracisme bijzonder veel raakpunten hebben wat betreft hun maatschappelijke doelstellingen. Ik geef aan in welke zin sociaal-culturele methodiek een goede manier is om racisme professioneel aan te pakken. Ik zal dit doen door de praktijk van antiracisme toe te passen op de officiële omschrijving van het sociaal-cultureel werk van Socius (het steunpunt voor scw).

Als racisme structureel in onze samenleving aanwezig is, zal antiracistische actie ook structureel aangepakt moeten worden. Het sociaal-cultureel werk kan dit niet alleen. Hoofdstuk vier toont aan dat het beleid een belangrijke complementaire rol te spelen heeft in het bestrijden van racisme, indien men werkelijk tot een meer democratische samenleving wil komen.

Contact: kristeldebandt@gmail.com

* Scriptie voorgedragen tot het behalen van het diploma Sociaal werk, Sociaal-cultureel werk; waarvoor de graad van maatschappelijk assistent wordt verleend. Academiejaar 2005-2006. Arteveldehogeschool Gent, Opleiding Sociaal Werk, website: www.arteveldehs.be