Een paar jaar geleden had ik
een gesprek met een Nigeriaanse student die in België zijn
universitaire opleiding kwam vervolledigen. Ik vroeg hem wat hem nu
meest opviel aan zijn studies hier in België. "Wel",
zei hij, "vorige week vroeg ik een wetenschapper: 'allemaal goed en wel
wat u daar zegt, maar waar is God in uw verhaal?', waarop de
wetenschapper antwoordde: 'wij hebben God hier niet meer nodig, wij
hebben kennis'. De student wist zich nog altijd geen blijf
met dit antwoord. De woorden van de wetenschapper, veronderstellen een
tegenstelling tussen geloof en wetenschap. In het Westen heeft geloof
de wetenschappelijke vooruitgang ook lange tijd in de weg gestaan. Wie
hier in de Middeleeuwen durfde opperen dat de aarde misschien wel rond
was, riskeerde als ketter op de brandstapel te eindigen. Op datzelfde
tijdstip, beleefde de muslimwereld echter hoogdagen van de wetenschap,
niet gehinderd door geloof, maar er juist door aangemoedigd. Er bestaat
geen inherente tegenstelling tussen wetenschap en geloof in het
Koranische model. Islam wordt beschouwd als een volledige manier van
leven, en wetenschap bedrijven, onderzoek doen, kennis verwerven, zijn
essentiële onderdelen van deze manier van leven. Meer dan
1.000 Koranische verzen - dat is bijna een zesde van de Goddelijke
Boodschap aan Mohamed - hebben met wetenschap te maken.
1
Wetenschap en
geloof
Volgens de Koran heeft God de mens op aarde aangesteld als viceregent,
als beheerder. Het is de taak en verantwoordelijkheid van de mens goed
zorg te dragen voor de hele Schepping in al haar facetten. Goed beheer
veronderstelt kennis van hetgeen men in stand moet houden. Die kennis
is zo belangrijk dat het allereerste aan Mohamed geopenbaard vers een
levenslange opdracht tot leren inhoudt:
"Lees voor in de
naam van jouw Heer die heeft geschapen" (Koran 96:1)
Wetenschap, het systematisch
verwerven van kennis over studieobjecten, wordt aanzien als
noodzakelijk om de eigen taken naar behoren te kunnen vervullen, om God
te kunnen dienen. Daar waar in het Westen God vaak als obstakel voor
wetenschappelijke vooruitgang werd aanzien, gaan wetenschap en geloof
in de Islam hand en hand. Kennis is geen eindpunt, het leidt niet tot
ophouden van geloof in God. Studie van de Schepping is het begin van
een lange reis die de relatie tussen mens en Schepper verdiept.
Uiteindelijk zijn het volgens de Koran zelfs uitgerekend de geleerden
die zich meest bewust zijn van de Almacht van God.
"God wordt slechts
gevreesd door de geleerden onder Zijn dienaren. God is machtig en
vergevend." (Koran 35:28)
Bevraging en
observatie
De Koran vraagt geen blind aanvaarden, maar moedigt een dynamische
verhouding aan tot de werkelijkheid en schrijft daarvoor bevraging en
observatie voor.
Tradities mag men niet zomaar verder zetten. Er wordt herhaaldelijk
gesteld dat het feit dat een vorige generatie er een bepaalde opvatting
op nahield, op zich geen voldoende reden is om die opvatting te blijven
huldigen.
"En als tot hen
gezegd wordt: "Volgt wat God heeft neergezonden", zeggen zij: "Welnee,
wij volgen dat na waarvan wij merken dat onze vaderen er zich aan
hielden." Ook dan soms als hun vaderen helemaal niet verstandig waren
en zich niet de goede richting hadden laten wijzen?". (Koran
2:170)
De Koran plaatst de mens dus
voor een grote eigen verantwoordelijkheid: als men denkt dat anderen
het verkeerd voorhebben, moet men de zaak in vraag durven stellen en
onderzoeken. Men kan zich niet verschuilen achter de onkunde van
anderen. Met deze dynamische houding tegenover de werkelijkheid,
moedigt de Koran aan de Schepping te bestuderen en te analyseren, om zo
de wetmatigheden erin te ontdekken.
"In de schepping
van de hemelen en de aarde en het verschil van nacht en dag zijn
tekenen voor mensen die verstand hebben, die God staande, zittende en
op hun zij liggende gedenken en die over de schepping van de hemelen en
de aarde nadenken..." (Koran 3:190-191)
Voortdurend is er een
samengaan tussen wetenschap en geloof. Nadenken over de wetmatigheden
in de natuur, is een manier om God te gedenken.
"In de hemelen en
op aarde zijn zeker tekenen voor de gelovigen." (Koran 45:3)
Moderne
wetenschappelijke inzichten in de Koran
Overigens vormt niet alleen de Schepping, maar ook de Koran zelf
aanbevolen voorwerp van onderzoek. Van mensen die niet geloven, wordt
gevraagd: hebben zij de Koran dan niet in detail bestudeerd? Men moet
de Koran dus niet zomaar aanvaarden, maar hem bestuderen en
onderzoeken.
"Overpeinzen zij de
Koran dan niet? Als hij van een ander dan God [gekomen] was zouden zij
er veel tegenstrijdigs in vinden" (Koran 4:82)
In de Koran staan een aantal
uitspraken die inzicht verschaffen in de werking van het universum en
alles wat daarin bestaat. Vanuit de eerder geschetste dynamiek stelt
zich de vraag hoe deze 'tekenen van God' zich verhouden tot moderne
wetenschappelijke inzichten. Botsen wetenschap en geloof hier
wèl, of is er een mogelijkheid de Koran te blijven lezen in
het licht van hedendaagse ontdekkingen, die geen tegenstelling oplevert
tussen wetenschap en geloof?
Een paar voorbeelden:
-
De 'Big Bang'
Wetenschappers
zijn vandaag de mening toegedaan dat ons universum
ontstaan is als gevolg van een gigantische explosie, de 'Big
Bang'. De Koran stelt:
"Hebben zij die
ongelovig zijn dan niet gezien dat de hemelen en de aarde een
samenhangende massa waren? Wij hebben ze toen van elkaar gescheiden en
Wij hebben uit water al het levende gemaakt. Zullen zij dan niet
geloven?"
(Koran 21:30)
De Koran heeft het ook over
een rookachtige massa (in het Arabisch: {dukhan}) waaruit de hemel en
de aarde ontstonden.
"Toen wendde Hij
zich tot de hemel die rook was en Hij zei ertegen en tegen de aarde:
"Komt goedschiks of kwaadschiks". Zij zeiden beiden: "Wij komen
goedschiks" (Koran
41:11)
Dit voorbeeld geeft aan hoe
het ook met de huidige stand van wetenschappelijke kennis mogelijk
blijft de Koran eigentijds te lezen, zodat er geen tegenstelling moet
zijn tussen geloof en wetenschap.
-
Ontstaansgeschiedenis strekt zich over lange periode uit
Volgens de huidige
wetenschappelijke inzichten heeft de ontstaansgeschiedenis van
het universum een lange periode geduurd, wat ook in de Koran
teruggevonden wordt. De Koran heeft het over een Schepping in
zes dagen:
"Wij hebben de hemelen en de
aarde en wat er tussen beide is in zes dagen geschapen..."
(Koran 50:38)
In het
Arabisch is echter sprake van 6 'yawm'. Dit woord betekent zowel
'dag' (een periode van 24 uren) als "tijdperk, era". Hoewel het
vers gewoonlijk als "zes dagen" vertaald wordt, is het duidelijk
dat een dag hier niet als letterlijke tijdseenheid dient
begrepen te worden. Zo specificeren volgende verzen dat een dag
1.000 of 50.000 jaar kan duren:
"... op een dag die
vijftigduizend jaren lang is."
(Koran 70:5)
"Hij regelt het bestuur
vanuit de hemel tot aan de aarde en dan komt het [weer] tot
Hem op in een dag waarvan de maat volgens jullie berekening
duizend jaren is. (Koran 32:5)
De
schepping voltrok zich in 6 zulke 'tijdperken', maar of ze
allemaal even lang of kort duurden, is nergens gezegd en is
vanuit het woord 'yawm' ook niet geïmpliceerd. Er is ook nergens
omschreven hoe lang elke individuele periode
duurde, zodat het best mogelijk is dat er een of meerdere
tijdperken tussen zitten van ettelijke duizenden of zelfs
miljoenen jaren. Er wordt evenmin exact gespecificeerd wat er
zich precies in elk van die zes periodes voltrokken heeft.
Juist door deze 'vaagheden' laat het koranische
scheppingsverhaal zich gemakkelijk verzoenen met de
voortschrijdende inzichten van de wetenschap doorheen de tijden.
Toen wetenschappers duizend jaar geleden nog dacht dat de
ontstaansgeschiedenis zich op een kortere periode had voltrokken,
hoefde het geloof daar niet mee in botsing te komen. En ook nu
de wetenschap spreekt van een ontstaansgeschiedenis van
miljoenen jaren, is een botsing tussen wetenschap en geloof
evenmin aan de orde.
-
Een uitdeinend universum
Volgens
de astronomie deint het heelal uit. De Koran stelt :
"De hemel, wij
hebben hem gebouwd met macht. Werkelijk, wij breiden hem uit" (Koran
51:47)2
{Sama'} is het Arabisch woord
dat gebruikt wordt voor de (buitenaardse) hemel. De hier gebruikte
werkwoordsvorm {musi'una} komt van het werkwoord {ausa'a} en betekent:
wijder maken, uitbreiden, ruimer maken.
-
Hemellichamen met eigen banen
De
aarde, de zon en alle hemellichamen hebben volgens de Koran elk een
eigen hemelbaan:
"Bij de hemel met
zijn banen!" (Koran 51:7)
“Het past de zon niet de maan te
bereiken en de nacht niet dat hij de dag inhaalt. Alle zweven zij in
een hemelbaan.” (Koran 36:40)
"Hij maakte voor jullie de zon en de maan
dienstbaar in hun vaste loop en Hij maakte voor jullie dag en nacht
dienstbaar." (Koran 14:33)
"En Hij is het die de nacht en de dag, de
zon en de maan geschapen heeft. Alle zweven zij in een hemelbaan."
(Koran 21:33)
-
Ijzer is een
element dat uit de ruimte afkomstig is
Geleerden
zijn het er vandaag over eens dat ijzer, gezien de
samenstelling ervan, een buitenaardse oorsprong moet hebben. De Koran
stelt:
"En Wij hebben Onze
gezanten met de duidelijke bewijzen gezonden en Wij hebben het boek en
de weegschaal met hen neergezonden, opdat de mensen de rechtvaardigheid
in stand houden. En Wij hebben het ijzer neergezonden. Daarin is
geweldige kracht en veel nuttigheid voor mensen..." (Koran
57:25)
-
Een bescherming rond de aarde
Geleerden
wijzen ons op de gevaren van het gat in de ozonlaag. De
wetenschap van de 20ste eeuw heeft ons geleerd dat er een bescherming
rond de aarde bestaat, die schadelijke UV-stralen tegenhoudt. De
atmosfeer zorgt ook voor verbranding van meteorieten en bevat onder
meer zuurstof die nodig is voor het in stand houden van het leven.
"En wij hebben de
hemel tot een beschermend dak gemaakt. Maar zij wenden zich van Zijn
tekenen af." (Koran 21:31)
-
Voor leven is water nodig
Marslanders
speuren momenteel de planeet Mars af op zoek naar water,
want , zo verzekeren geleerden ons, zonder water is er geen leven
mogelijk. Ook de Koran meldt deze cruciale rol van water
3:
"... en Wij hebben
uit water al het levende gemaakt. Zullen zij dan niet geloven?"
(Koran 21:30)
Epiloog
Geloof en
wetenschap zijn in de Islam innig verbonden. Geloof moedigt
wetenschap aan en door wetenschap verdiept het geloof. Dat de Koran kan
blijven gelezen worden in het licht van moderne wetenschappelijke
kennis en die kennis niet moet tegenspreken, maakt dat de drempel om
wetenschap te beoefenen in elk geval laag blijft liggen en dat er
vanuit de Koran geen enkel bezwaar kan zijn dat muslims zich verdiepen
in moderne wetenschap.4
________________________
Noten
-
'Qur'an &
Modern Science, Compatible or incompatible?', Dr. Zakir
Naik:
klik hier!
-
Vertaald uit de Engelse Koran
interpretatie door Yusuf Ali. Andere verzen zijn genomen uit de
Nederlandse Koranvertaling door Fred Leemhuis.
-
Voor een bespreking van het
belang van water in de Koran, zie: 'Zeg nooit: "'t is maar
water" - Water in Koran en Islam', Herman De Ley -
http://www.flwi.ugent.be/cie/CIE2/deley31.htm
-
Sommige auteurs gaan hierin
nog verder. Vanuit de overtuiging dat moderne wetenschappelijke
ontdekkingen reeds "aangekondigd" worden in de Koran en de bedenking
dat de Profeet zelf, 1400 jaar geleden, daarvan geen weet kon hebben
gehad, achten zij de goddelijke oorsprong van de Koran daardoor
bevestigd. Zie bv. de volgende links: 'The
Quran and Modern Science',
Amjad Rafiq, gebaseerd op de video 'The Truth',
Islamic Society, University of Essex, November 1994 -
http://saif_w.tripod.com/explore/science/quran_modern_sc.htm ;
'The Design in the Universe',
Harun Yahya - http://www.harunyahya.com/c_design_universe.php ;
'The Quran and
Modern Science',
uit: 'The
Origin of Man',
Dr. Maurice Bucaille -
klik hier
