.. Inleiding
1. Wat is vrouwenbesnijdenis
2. Waarom wordt vrouwenbesnijdenis uitgevoerd
3. Oorsprong en verspreiding
4. Koran en Sunnah over vrouwenbesnijdenis
4.1. Situering
4.2. Vrouwenbesnijdenis in de Koran
4.3. Vrouwenbesnijdenis in de Sunnah
4.3.1. Over ahadith
4.3.2. Niet authentieke ahadith over
vrouwenbesnijdenis
4.3.3. Authentieke hadith over
vrouwenbesnijdenis
4.3.4. Besluit over ahadith
5. Gerelateerde rechten en verbodsbepalingen
5.1. Wat niet verboden is, is toch
toegestaan?
5.2. Seksuele satisfactie, een recht van man
én vrouw
5.3. Kuisheid (maagdelijkheid), een zaak van
man én vrouw
5.4. Verbod op en bestraffing van verminking
6. Besluit
.. Noten
Inleiding
Af en toe haalt het thema vrouwenbesnijdenis de pers. Het gaat om
schrijnende gevallen van lichamelijk en psychisch verminkte meisjes
en vrouwen. Vrouwenbesnijdenis is een cultureel gebruik dat overal
ter wereld en bij verschillende religies voorkomt, ook als deze
religies dit gebruik niet wettigen. Deze tekst onderzoekt wat Koran
en Sunnah ons leren over vrouwenbesnijdenis. Er zal blijken dat deze
primaire bronnen van de islam muslimvrouwen ruim van argumenten
voorzien om zich te verzetten tegen druk om zichzelf of hun dochters
te laten besnijden.
1. Wat is vrouwenbesnijdenis
Men spreekt in de Engelse literatuur van "Female Genital
Mutilation" of kortweg FGM , een term die aangeeft dat het hier
om een verminking gaat. De leeftijd waarop de besnijdenis uitgevoerd
wordt, varieert naar gelang
van de geografische regio en kan plaatsvinden
een paar dagen na de geboorte, in de kindertijd, in de puberteit of
zelfs bij volwassen vrouwen. Er bestaan verschillende classificaties
van soorten vrouwenbesnijdenis. Het UNFPA (United Nations Fund for
Population Activities) en de WHO (World Health Organisation)
onderscheiden volgende categorieën [1,2] :
- Type 1: wegsnijden van de voorhuid (al dan niet
met geheel of gedeeltelijk verwijderen) van de clitoris;
- Type 2: wegsnijden van de clitoris met
gedeeltelijk of volledig verwijderen van de labia minora
(kleine schaamlippen);
- Type 3: gedeeltelijk of volledig wegsnijden van
de externe genitaliën en het samen naaien/versmallen van de
vaginale opening ('infibulatie', ook soms 'faraonische
besnijdenis' genoemd).
- Type 4: andere handelingen, zoals het
aanprikken, doorprikken of doorsnijden, uitrekken of verbranden
van de clitoris, het afschrapen van het weefsel rond de vaginale
opening, het insnijden van de vagina, het inbrengen van bijtende
stoffen of kruiden in de vagina om bloeding te veroorzaken en de
vaginale opening te verstrakken.
De gevolgen voor de gezondheid van de vrouw, op korte en lange
termijn, hangen af van het soort besnijdenis. Onmiddellijk na de
uitvoering kunnen onder meer infecties, bloedingen en ulceraties
(verzweringen) optreden van de behandelde delen. In het ergste geval
kan dit de dood voor gevolg hebben. Op lange termijn treden onder
meer urinaire incontinentie op, cysten, abcessen, vorming van
littekenweefsel, pijnlijke seksuele betrekkingen, problemen bij de
bevalling, enz. Ook op psychologisch vlak kan de besnijdenis voor de
vrouw zeer traumatiserend zijn en op lange termijn aanleiding geven
tot onder meer angstaanvallen en depressies.
2. Waarom wordt vrouwenbesnijdenis uitgevoerd [3]
De WHO en UNFPA vernoemen een aantal redenen die door families
aangebracht worden voor het uitvoeren van vrouwenbesnijdenis:
- Psycho-seksuele redenen: men zegt dat men op die
manier de maagdelijkheid van de vrouw voor het huwelijk wil
verzekeren, en dat men haar vruchtbaarheid en het mannelijk
seksueel genot na het huwelijk wil verhogen.
- Socio-culturele redenen: vrouwenbesnijdenis
wordt vaak gezien als onderdeel van een soort initiatieritueel van
een meisje dat vrouw wordt.
- Hygiënische en esthetische redenen: in sommige
culturen worden uitwendige vrouwelijke genitaliën als lelijk en
vies beschouwd. Verwijderen ervan wordt aanzien als bevorderend
voor hygiëne en esthetische aantrekkelijkheid.
- Socio-economische redenen: in tal van
gemeenschappen waarin vrouwen afhankelijk zijn van mannen voor hun
levensonderhoud, is vrouwenbesnijdenis een voorwaarde voor een
huwelijk.
- Religieuze redenen: vrouwenbesnijdenis wordt
doorheen diverse religies toegepast, en komt dus voor bij sommige
muslims, christenen, joden, kopten, Afrikaanse religies enz. Vaak
wordt verwezen naar - vermeende - religieuze redenen voor
vrouwenbesnijdenis. Verderop in deze tekst worden een aantal
vermeende argumenten besproken en weerlegd vanuit de Koran en Sunnah.
Hier kan aan toegevoegd worden dat sommigen van
vrouwenbesnijdenis hun beroep gemaakt hebben. Omdat dit gebruik hen
brood op de plank brengt, zetten zij extra druk op hun gemeenschap
om meisjes te laten besnijden.
3. Oorsprong en verspreiding van het gebruik [4,5]
De oorsprong van dit gebruik is niet bekend. Feit is dat
vrouwenbesnijdenis reeds bestond voor de opkomst van het christendom
en de islam. Tekenen van vrouwenbesnijdenis werden aangetroffen op
Egyptische mummies. Het gebruik zou onder meer in de Afrikaanse
tropen, bij de Inca's in Mexico en bij sommige Australische stammen
zijn voorgekomen of nog steeds voorkomen. In de Nijlvallei
(Egypte, Soedan, Ethiopië) is het gebruik nog steeds in zwang, net
als in delen van Rusland en in sommige Aziatische en
Zuid-Amerikaanse landen.
Het fenomeen doet zich voor bij gemeenschappen van alle religies,
bij animisten en bij niet-gelovigen. Wat muslimlanden betreft,
blijkt in Egypte en Soedan vrouwenbesnijdenis overwegend bij muslims
voor te komen. In andere muslimlanden echter, zoals de landen van de
Perzische Golf, Iran, Noord-Afrika, Turkije, Iran, Pakistan, Syrië,
Libanon, enz. worden muslimvrouwen gewoonlijk niet besneden.
Ook in onze streken kwam vrouwenbesnijdenis tot vrij recent voor.
Tot in de jaren 1950 en soms nog later werd clitoridectomie
(verwijderen van de clitoris) in West-Europa en de VS toegepast voor
het behandelen van wat men toen beschouwde als 'vrouwenkwalen', zoals
hysterie, epilepsie, masturbatie, lesbische homoseksualiteit,
melancholie, nymfomanie, enz. In 1977 diende een vrouw in de VS
klacht in tegen een arts die haar besneden had om haar te genezen
van 'seksuele ongevoeligheid'. De reacties van de medische wereld
waren verdeeld. Sommige medici zagen geen reden waarom die operatie
uitgevoerd werd, anderen vonden het een 'matter of judgement'
. [6]
Vrouwenbesnijdenis is dus een zaak van alle tijden, en komt vandaag
de dag nog steeds voor in verschillende delen van de wereld, om
uiteenlopende redenen en ongeacht (of ondanks) het geloof dat men
aanhangt.
4. Koran en Sunnah over vrouwenbesnijdenis
4.1. Situering
Vrouwenbesnijdenis bestond (ook in de Arabische regio) reeds lang
voor de komst van profeet Mohamed. Er bestaat evenwel geen enkel
bewijs waaruit blijkt dat de echtgenotes of dochters van profeet
Mohamed besneden waren. Als 'precedent' kan dat tellen. Immers, als
vrouwenbesnijdenis een islamitisch ritueel zou zijn, zou profeet
Mohamed er op gestaan hebben dat zijn vrouwen en dochters besneden
werden, en zou hij er voor gezorgd hebben dat dit geweten was.
Alle rechtsscholen zijn het er unaniem over eens dat zware vormen
van vrouwenbesnijdenis (zoals de faraonische besnijdenis) door de
islam verboden zijn. Zoals verderop zal blijken, staan in de islam
zelfs straffen op het uitvoeren van zulke besnijdenis, en geeft de
islam vrouwen die het slachtoffer werden van zulke praktijken recht
op schadevergoeding.
Wat de meest minimalistische vorm betreft - met name het verwijderen
van een zeer klein stukje voorhuid van de clitoris - zijn de
meningen verdeeld. Historisch gezien is het zo dat een aantal
(hoewel niet alle) geleerden van de Shafi'i school van mening waren
dat deze minimale vrouwenbesnijdenis een verplichting was, terwijl
een meerderheid geleerden van andere scholen van mening was dat deze
minimale vorm zeker niet verplicht was, maar hooguit toegestaan was
(hetzij als aanbevolen gebruik, hetzij als gebruik waarover men geen
mening had zodat het gebruik niet islamitisch te noemen was). Deze
scholen volgen gewoonlijk wel de religieuze logica dat wanneer kan
aangetoond worden dat ook deze minimale ingreep (psychisch of
fysisch) nadelig is voor de vrouw, er van toestemming geen sprake
meer kan zijn en er een verbod in werking treedt. De argumentatie
voor het toestaan van deze minimale ingreep berust overigens zoals
hierna zal blijken op een betwijfelbare basis die inmiddels door een
toenemend aantal geleerden weerlegd wordt. Steeds meer hedendaagse
muslimgeleerden van diverse scholen verwerpen en verbieden daarom
ook deze minimale vorm van vrouwenbesnijdenis.
4.2. Koran over vrouwenbesnijdenis
Over de Koran kunnen we kort zijn: niets in de hele Koran handelt
rechtstreeks over vrouwenbesnijdenis. In de primaire bron van de
islam is geen enkele legitimering voor vrouwenbesnijdenis te vinden.
De eerdergenoemde Shafi'i school (waarvan een groep geleerden de
minimale vrouwenbesnijdenis als verplichting beschouwt) verwijst
evenwel naar volgend vers:
« Toen openbaarden wij aan jou: "Volgt het geloof van
Abraham die het zuivere geloof aanhing, hij behoorde niet bij de
veelgodendienaars". » (Koran 16:123)
Volgens islamitische tradities paste profeet Abraham besnijdenis
bij zichzelf toe. De Shafi'i school redeneert dat het geloof van
profeet Abraham volgen (zoals muslims door bovenstaand vers
opgedragen worden) onder meer inhoudt dat iedereen zich moet laten
besnijden, ook vrouwen - hoewel dit ook volgens hen op grond van
hierna besproken ahadith beperkt moet blijven tot een zeer minimale
ingreep en zware besnijdenisvormen verboden zijn. Zij vergelijken
deze vorm met de besnijdenis van de man.
Alle andere scholen werpen hier tegen op dat de Koran geen details
bevat van de 'shariah' van profeet Abraham, zodat niet bekend is of
vrouwenbesnijdenis daar onderdeel van vormde of niet. Op grond van
dit vers kan men bij gebrek aan duidelijke informatie bijgevolg
onmogelijk een verplichting tot minimale vrouwenbesnijdenis
invoeren. Wat in bovenstaand vers bedoeld wordt met het volgen van
de godsdienst van profeet Abraham, wordt overigens duidelijk in het
vers zelf gespecificeerd, met name dat men in de Ene God moet
geloven en geen partners aan Hem mag toeschrijven. Van
vrouwenbesnijdenis is noch in dit vers, noch in andere verzen,
sprake.
4.3. Sunnah over vrouwenbesnijdenis [7,8,9]
4.3.1. Over ahadith
Zoals gezegd, worden ingrijpende vormen van vrouwenbesnijdenis
unaniem verworpen. Sommige scholen laten wel een minimale
besnijdenis toe (enkel een deel van de Shafi'i school maakt er een
verplichting van). Voor het toestaan van de minimale besnijdenis,
baseert men zich op wat bekend staat als ahadith, uitspraken van
profeet Mohamed. Na de dood van profeet Mohamed kon iedereen (zowel
mannen als vrouwen) die hem of zijn gezellen iets had horen zeggen,
iets had zien doen, of daarnaar had horen verwijzen, dat komen
melden. Het ging dus over wisselende graden van 'horen zeggen' - uit
eerste, tweede, derde graad, enz. Bij elke uitspraak die profeet
Mohamed gedaan zou hebben, werd naast de aanbrenger ervan ook de
keten van overlevering (de zogenaamde isnaad - mv.
sanad) vermeld. Zowel met de betrouwbaarheid van de aanbrenger
als met de betrouwbaarheid en de aard van de meldingsketen, werd
rekening gehouden. Op grond van dit soort informatie, werden de ahadith naderhand ingedeeld in een reeks categorieën. Een hadith is
dus niet noodzakelijkerwijze betrouwbaar of gezond – de hadith kan
zwak zijn, er kan een schakel in de keten ontbreken, de hadith kan
maar door één enkele aanbrenger gemeld zijn, de aanbrenger kan
onbetrouwbaar geacht worden, de keten kan niet teruggaan tot profeet
Mohamed zelf, enz.
In de hadith wetenschap wordt onderscheid gemaakt tussen 5 soorten
ahadith: sahih (authentiek), hasan (goed),
dha'eef (zwak, onbetrouwbaar), dha'eef Jiddan (zeer
zwak, zeer onbetrouwbaar) en mawdhoo (verzonnen). [10]
Enkel de eerste twee categorieën kunnen gebruikt worden om wetten te
onderbouwen. Volgens een overgrote meerderheid van
muhaditheen
(enkelv. muhadith: geleerde in de hadith wetenschap) kan de
middelste soort, de zwakke ahadith, enkel mits aan nog bijkomende
voorwaarden voldaan is, gebruikt worden om de baten van een of
andere handeling of persoon te omschrijven, maar niet voor wetgevend
werk. De laatste categorie, die van 'verzonnen' uitspraken, kunnen
voor niets anders dienen dan om duidelijk te maken dat ze verzonnen
zijn.
Het is bijgevolg niet omdat iets in een hadith collectie voorkomt,
dat het noodzakelijkerwijze om een authentieke uitspraak van Profeet
Mohamed gaat. Integendeel, een hadith kan in een collectie opgenomen
zijn juist om duidelijk te maken dat er twijfel bestaat over de
authenticiteit ervan. Zomaar een hadith citeren uit een collectie,
slaat dus nergens op. Samen met de uitspraak zelf, moet men de keten
en aanbrenger onder de loep nemen. Daarbij geldt bovendien dat een
hadith nooit kan aangewend worden om de leer die in de Koran
uiteengezet wordt tegen te spreken.
Uit de hadith collecties worden nu een aantal ahadith bekeken die
vaak geciteerd worden in verband met vrouwenbesnijdenis.
4.3.2. Niet authentieke ahadith over...
4.3.2.1. ...
minimalistische ingreep
Een eerste vaak aangehaalde (en vermeende) hadith luidt als volgt:
« Um Atiyyat al-Ansariyyah zei: 'Een vrouw in Medina
placht besnijdenis uit te voeren in Medina. De Profeet zei tegen
haar: "snij niet te erg want dat is beter voor een vrouw en
verkieslijker voor een echtgenoot.'" » (gemeld door Ibn
Majjah, opgetekend in de collectie van Abu Dawud)
Deze uitspraak wordt soms geciteerd om vrouwenbesnijdenis te legitimeren, met dien verstande dat de hadith tegelijk een
verbod op een ingrijpende besnijdenis inhoudt en dus enkel een
zeer minimale besnijdenis zou toestaan.
Deze hadith wordt echter als dha'eef (zwak,
onbetrouwbaar) beschouwd en kan zoals eerder gesteld niet gebruikt
worden om handelingen te legitimeren. De reden voor de
onbetrouwbaarheid is dat de hadith mursal is. Een
mursal hadith is een hadith waarvan de authenticiteit betwist
wordt op grond van een ontbrekende schakel in de meldingsketen.
Het betreft een hadith waarbij een generatie over
wordt geslagen in
de meldingsketen, zoals het geval is bij een hadith die gemeld
wordt door een opvolger die niet aangeeft van welke gezel hij de
inhoud geleerd heeft. Het is met andere woorden een hadith die
gemeld wordt door iemand van een generatie later dan profeet Mohamed, waarbij de schakel naar de profeet of zijn gezellen
ontbreekt. Men zegt daarom dat de hadith 'niet gebonden' is aan de
profeet. [11] Anders gezegd: er is geen
zekerheid dat profeet Mohamed deze woorden ooit uitsprak; meer
nog: gezien deze zwakte is het weinig waarschijnlijk dat hij dit
ooit gezegd heeft.
Bovendien komt eerdergenoemde hadith maar voor in 1 van de 6 grote
ahadith verzamelingen, met name in deze van Abu Dawud, die zelf
opmerkt dat de hadith zwak is, de meldingsketen niet sterk is,
niet teruggaat tot aan profeet Mohamed en dat bovendien niets
bekend is over de aanmelder. Wellicht nam Abu Dawud de hadith
enkel in zijn collectie op om te kunnen aangeven dat er over de
authenticiteit van deze hadith gegronde twijfel bestaat.
Tal van geleerden beschouwen deze hadith dan ook als
niet-authentiek. Het is bijgevolg onmogelijk deze vermeende
uitspraak aan te wenden om iets zo ingrijpend als
vrouwenbesnijdenis te legitimeren.
4.3.2.2. ... teken van
respect voor vrouwen
Een tweede hadith die vaak geciteerd wordt in verband met
vrouwenbesnijdenis luidt als volgt:
« Besnijdenis is sunnah voor mannen en een teken van
respect voor vrouwen. »
Het cruciale woord hier is 'sunnah'. Dat woord heeft drie
betekenissen.
- een gewoonte, gebruikelijke praktijk (door
profeet Mohamed goedgekeurd, als voorbeeld gesteld, enz.);
- als synoniem voor de ahadith; Koran en Sunnah
vormen samen de primaire bronnen van de islam. Deze betekenis
dateert van na het leven van de profeet;
- in legalistische zin (shari'a) is het synoniem
voor 'mandub', een term die slaat op een categorie van
gedragingen die aanbevolen worden, die in het hiernamaals ook
beloond zullen worden maar waarvoor men geen straf krijgt als
men het gedrag niet stelt. Ook deze betekenis werd pas na de
profeet ingevoerd.
Dr. Mohamed Alim Al-Awwa, Secretaris-Generaal van de World
Union of the Muslim Ulemas wijst erop dat wanneer profeet
Mohamed het woord sunnah ergens gebruikte, hij daarmee doelde op
een 'gewoonte'; het is pas later dat het woord een eigen betekenis
kreeg in de fiqh (islamitische rechtsleer). [12]
Het woord in legalistische zin interpreteren, zou 'hineininterpretierung'
zijn, en dus foutief. Hij haalt in zijn bespreking van deze hadith
ook werken aan van gereputeerde hadith geleerden zoals Al Iraqi en
Ibn Hajar en tal van anderen die stellen dat deze hadith een
zwakke meldingsketen heeft, dat het de hadith aan authenticiteit
ontbreekt, dat er slechts één aanmelder is van deze hadith die dan
nog van betwijfelbaar allooi is, enz.
Met andere woorden: het woord sunnah houdt hier geen aanbeveling,
laat staan verplichting in. Bovendien bestaat er gegronde twijfel
over of profeet Mohamed deze woorden ooit uitsprak, en is het
daarentegen waarschijnlijk dat hij dit nooit zei. Kortom: ook deze
hadith kan niet aangewend worden om vrouwenbesnijdenis te
legitimeren.
4.3.3. Authentieke hadith
Daar waar de twee voorgaande ahadith zwak en onbetrouwbaar zijn,
is er een derde hadith die wel als authentiek aanvaard wordt en die
in verschillende collecties voorkomt – er bestaan verschillende
versies van, maar de hadith komt erop neer dat Aisha meldde dat de
profeet zei:
“Als de twee besneden organen samenkomen, wordt ghusl of
grote ablutie verplicht.”
In sommige collecties stopt de keten bij Aisha, en lijkt het
alsof zij die woorden sprak, maar het wordt even goed als een direct
citaat van profeet Mohamed aanvaard.
Voorstanders van (weliswaar minimale) vrouwenbenijdenis zeggen dat
"als twee besneden organen samenkomen" niet anders kan dan betekenen
dat zowel man als vrouw besneden moeten zijn.
Muhammad Lutfi al-Sabbagh stelt dat dit helemaal niet het geval is.
[13] Hij vestigt er de aandacht op dat in de
oorspronkelijke Arabische versie de dualis, een bijzondere
meervoudsvorm, gebruikt wordt. De dualis neemt volgens een reeks
grammaticale regels één van beiden geslachten en plaatst dit in de
meervoudsvorm. Daarbij wordt gewoonlijk de meest vertrouwde vorm in
het meervoud geplaatst. Een voorbeeld van dualis is het Arabisch
woord voor 'ouders'. In het Arabisch wordt hiervoor een dualis
genomen van vader, zodat het woord in letterlijke Nederlandse
vertaling 'de twee vaders' betekent, hoewel ouders duidelijk een
vader en een moeder zijn.
In de hoger genoemde authentieke hadith betekent
"de twee besneden
organen" in dualisvorm dan ook niet dat zowel de man als de vrouw
besneden zijn. De dualis kan hier gewoon een meervoud zijn van 'het
besneden mannelijk orgaan en het vrouwelijk orgaan' waarbij
het eerste gebruikt wordt om een dualismeervoud te vormen. Met
andere woorden: precies omdat hier een dualis gebruikt wordt, kan
deze hadith niet ingeroepen worden om vrouwenbesnijdenis mee te
legitimeren. De hadith levert immers geen enkele taalkundige
informatie over het al dan niet besnijden van vrouwen.
4.3.4. Besluit bij ahadith inzake vrouwenbesnijdenis
Zoals reeds eerder gesteld, worden de zware vormen van
vrouwenbesnijdenis unaniem verboden door de islam. Een aantal
geleerden staan wel de minimale besnijdenis toe (hetzij als
aanbevelenswaardig gebruik, hetzij als gebruik waarover men geen
mening heeft), terwijl slechts een deel van één rechtsschool deze
minimale besnijdenis tot verplichting maakt op grond van een eigen
interpretatie van een Koranvers die door anderen weerlegd wordt. De
logica voor het toestaan van de minimale vrouwenbesnijdenis die
bestaat uit het wegnemen van een zeer klein stukje voorhuid van de
clitoris (zonder deze evenwel te verplichten), is gebaseerd op een
interpretatie van ahadith die door een aantal geleerden en zoals
hierboven beschreven, eveneens weerlegd wordt. De eerste twee
ahadith zijn zwak, hebben onderbroken of onbetrouwbare
meldingsketens en het is niet eens zeker is of profeet Mohamed deze
uitspraken wel heeft gedaan. Zwakke ahadith kunnen volgens een
meerderheidsopvatting niet gebruikt worden om wetten en
verplichtingen op de bouwen. De derde hadith, die wel als authentiek
beschouwd wordt, stelt evenmin vrouwenbesnijdenis in. Door het
gebruik van de dualis, zegt deze hadith gewoon niets over het al dan
niet besnijden van vrouwen, zodat er zeker geen verplichting van
vrouwenbesnijdenis op kan gebaseerd worden, ook niet van een
minimale vorm ervan. Kortom: noch in de Koran, noch in de Sunnah
zijn duidelijke, sterke, en dus wettelijk aanvaardbare gronden te
vinden voor het legitimeren (hetzij toestaan, hetzij verplichten)
van een minimale vorm van vrouwenbesnijdenis.
5. Gerelateerde rechten en verbodsbepalingen
5.1. Wat niet verboden is, is toch toegestaan?
Uit de bespreking tot dusver blijkt dat er in de Koran en Sunnah
geen onbetwistbare en wettelijk aanvaardbare basis te vinden is om
een minimale vrouwenbesnijdenis in te stellen. De Koran zegt niets
rechtstreeks over vrouwenbesnijdenis, de Sunnah bevat er niets
betrouwbaar of duidelijk over.
Nu is het zo dat de islamitische regelgeving gebaseerd is op het
principe dat de oorspronkelijke regel de toelating is. Dit wil
zeggen, dat alles wat niet verboden is, toegestaan is (wat nog niet
wil zeggen dat het aanbevolen is). Het is een regel die een
aanzienlijke rekkelijkheid toelaat in de concrete beleving van het
geloof.
Opdat die regel zou kunnen ingeroepen worden voor vrouwenbesnijdenis
(dwz opdat men vrouwenbesnijdenis zou kunnen legitimeren bij gebrek
aan verbod erop), moet uiteraard eerst de samenhang met andere
rechten en verbodsbepalingen onderzocht worden om na te gaan of het
gebruik niet op die manier verboden wordt. Het betreft hier
meer bepaald de regelgeving rond het recht op seksuele satisfactie,
de plicht van het bewaren van de kuisheid en het verbod van
verminking.
5.2. Seksuele satisfactie, een recht van man en vrouw
Anders dan in het christendom, heeft er in de islam nooit een
taboe gerust op seksualiteit. Seksualiteit wordt er aanzien als een
behoefte zoals een ander, die dan ook net als andere behoeften,
gereguleerd wordt. Uit diverse ahadith blijkt dat zowel man als vrouw
recht hebben op seksuele satisfactie. [15,16]
Zo is er bijvoorbeeld een door Al-Ghazali geciteerde hadith waarin
de profeet zei:
« "Laat geen van jullie zijn vrouw benaderen als een dier,
laat er een boodschapper tussen hen beiden zijn". Gevraagd wat hij
bedoelde met boodschapper, verduidelijkte hij: "De kus en lieve
woordjes". »
In een andere hadith stelt Profeet Mohamed dat
één van de
grootste tekortkomingen van de man erin bestaat dat hij zijn eigen
genot zou nastreven zonder rekening te houden met het genot van zijn
vrouw:
« De Profeet zei: "(een van de grootste tekortkomingen van
een man is) dat hij zijn vrouw zou benaderen en seksueel contact
met haar zou hebben voor het uitwisselen van woorden en
liefkozingen; bijgevolg, slaapt hij met haar en vervult hij zijn
eigen noden voor zij de hare kan vervullen. »
Of nog:
« De Profeet zei: "wanneer iemand van jullie gemeenschap
wil hebben met zijn vrouw, moet hij haar seksueel stimuleren. Dan,
wanneer hij voelt dat haar seksueel verlangen gelijk geworden is
aan het zijne, mag hij met haar geslachtsgemeenschap hebben."
»
Er bestaat onder muslimgeleerden grote eensgezindheid dat het
ontbreken van seksuele satisfactie een reden is op grond waarvan een
vrouw van haar man kan scheiden. Het is duidelijk dat
vrouwenbesnijdenis (hetzij lichamelijk, hetzij psychisch) een impact
kan hebben op de mogelijkheid om genot te beleven aan seksualiteit.
Vrouwenbesnijdenis druist daarmee in tegen het recht op seksuele
satisfactie dat de vrouw (net als de man) in de islam al van oudsher
geniet. Er bestaat in de islam dus niet alleen geen grond om
vrouwenbesnijdenis in te stellen, uit de samenhang met andere
rechten blijkt daarenboven dat vrouwenbesnijdenis indruist tegen de
islam.
5.3. Kuisheid, een zaak van vrouw én man
Anders dan in het christendom, gelooft de islam niet dat Eva Adam
meegesleurd heeft in de zondeval. Het zijn Adam én Eva die zwichtten
voor de verleiding door Satan. Vrouwen zijn dus niet belast met het
archetype van de vrouw als verleidster tot zonde. Integendeel,
mannen en vrouwen zijn medestanders om elkaar op het rechte pad te
houden.
«Maar de gelovige mannen en vrouwen zijn elkaars
medestanders, zij gebieden het behoorlijke, verbieden het
verwerpelijke » (Koran 9:71)
Parallel daarmee, dragen man en vrouw gelijke
verantwoordelijkheid wat betreft het bewaken van de eigen kuisheid.
Het argument dat een besnijdenis zou moeten dienen om de
maagdelijkheid van de vrouw te verzekeren en haar kuisheid te
beweren, botst dan ook frontaal met de islam. Het ontslaat de man
immers van elke verantwoordelijkheid, wat in tegenspraak is met de
koranische regel die stelt dat geen mens verantwoordelijk is voor de
daden van een ander. In de islam geldt hoofdelijke
verantwoordelijkheid. Dit wil zeggen dat elkeen verantwoordelijk is
voor de eigen daden.
« Wie zich de goede richting laat wijzen, die volgt het
goede pad slechts in zijn eigen voordeel en wie dwaalt, dwaalt
slechts tot zijn eigen nadeel en niemand is belast met de last van
een ander (...) » (Koran 17:15)
« Niemand is belast met de last van een ander en als iemand die
zwaar beladen is, oproept om (mee) te dragen, dan zal toch niets
van hem gedragen worden ook al betreft het een verwant (...)
» (Koran 35:18)
Een vrouw kan onmogelijk geacht worden verantwoordelijkheid te
moeten dragen voor het feit dat een man zich niet aan zijn
kuisheidsvoorschriften wenst te houden en buiten het huwelijk (want
in de islam is seksualiteit beperkt tot het huwelijk) de kuisheid
van een vrouw (en van zichzelf) zou schenden. En dat is precies wat
men wèl, en geheel in tegenstelling met de islam, zou forceren door
te stellen dat een besnijdenis de vrouwelijke maagdelijkheid moet
beschermen. Trouwens, profeet Mohamed verwees hier expliciet naar
toen hij ongehuwde mannen de raad gaf te vasten om hun seksuele
appetijt onder controle te houden.
« De profeet zei: "O jonge mannen, diegenen onder jullie
die in het levensonderhoud van een vrouw kunnen voorzien, zouden
moeten trouwen, omdat het de ogen weerhoudt (van het werpen van
slechte blikken) en iemand behoedt voor immoraliteit, maar diegene
die het zich niet kan veroorloven, moet vasten want dit is een
manier om het seksuele verlangen onder controle te houden."»
(Sahih Muslim) [17]
De profeet legde de verantwoordelijkheid voor de kuisheid van de
man bij de man zelf (net zoals de vrouw verantwoordelijk is voor
haar kuisheid), en het is volslagen onislamitisch de last van het
bewaren van de kuisheid volledig bij de vrouw te leggen, laat staan
dat men dit zou doen middels het toebrengen van zware verminkingen.
5.4. Verbod op en bestraffing van verminkingen
Vrouwenbesnijdenis is vanuit de islam ook verboden vanuit het
perspectief van het verbod op het toebrengen van verminkingen. Uit
de Sunnah is een belangrijk principe bekend:
« Breng uzelf en anderen geen letsel toe.» (Malik's Muwatta)
Deze regel geldt algemeen, tenzij er een uitzondering toegestaan
wordt. Zo is het toegelaten ledematen te amputeren om het leven van
een mens of van een dier te redden. Voor vrouwenbesnijdenis is er
echter nergens in de primaire bronnen een uitzondering gemaakt op de
regel die verminking verbiedt, zodat vrouwenbesnijdenis als
verminking beschouwd moet worden. De ingreep, die gepaard gaat met
lichamelijk, psychisch, emotioneel en seksueel letsel, is bijgevolg
verboden. Islam staat geen verminking toe.
« De Profeet verbood diefstal (het wegnemen van iets wat
anderen toebehoort zonder hun toestemming) en verbood tevens
verminking van lichamen. » (Bukhari)
Op grond van deze en soortgelijke ahadith worden onder meer zake
als piercings en tatoeages verboden. Zo vervloekte de Profeet
diegenen die tatoeages zetten:
« De profeet zei: "tatoeëerders zijn door God vervloekt..."»
Als een tatoeage al een verboden verminking is die met de vloek
van God bedacht wordt, hoeveel erger is dan niet een
vrouwenbesnijdenis – zeker de zwaardere vormen ervan. Het is
duidelijk dat bijvoorbeeld de faraonische vrouwenbesnijdenis zoals
ze uitgevoerd wordt in onder andere Soedan, vanuit
islamitisch
oogmerk niet alleen verboden maar bovendien strafbaar is. Zowel een
vader als een moeder die opdracht geeft zijn of haar dochter een
faraonische besnijdenis te laten ondergaan, als diegenen die zulk
een besnijdenis uitvoert, begaan een misdrijf. In zijn artikel over
vrouwenbesnijdenis stelt Muhammad Salim al-Awwa dat een aantal
islamitische geleerden oordeelden dat het verwijderen van de grote
schaamlippen recht geeft op het betalen van het volledig bedrag van
bloedgeld ("bloedgeld is een straf voor diegene die het betaalt en
een compensatie voor diegene die het ontvangt"). [18]
Hij stipt aan dat de geleerden hun oordeel motiveren door te stellen
dat "seksuele satisfactie verband houdt met de grote schaamlippen,
en dat het verminderen of wegnemen van van deze bevrediging een
dergelijke straf en compensatie rechtvaardigt". Verder benadrukken
deze geleerden dat het beter is de zaak te voorkomen, dan te wachten
tot ze zich voordoet en vervolgens te bestraffen.
Al-Amin Dawood voegt hier er aan toe dat ook de ouders die hun
dochter een faraonische besnijdenis doen ondergaan, door de rechter
een passende straf opgelegd moeten krijgen vermits zij medeplichtig
zijn aan wat hij omschrijft als een "afschuwelijke misdaad". [19]
Wanneer slachtoffers systematisch schadeclaims zouden indienen – en
de islam geeft hen dat recht – dan zou dit een sterk ontradend
effect hebben op de uitvoerders van en aanzetters tot zulke
praktijken die wel twee keer zouden nadenken alvorens nog zo een
door de islam verboden besnijdenis uit te voeren.
6. Besluit
Alle rechtsscholen van de islam zijn het er unaniem over eens dat
de zware vormen van vrouwenbesnijdenis door de islam verboden zijn.
Aanzetten tot en uitvoeren van deze zware vormen van
vrouwenbesnijdenis zijn volgens islamitisch recht een strafbare
misdaad. Veruit de meeste hedendaagse muslimgeleerden zijn van
mening dat ook de meest minimale vrouwenbesnijdenis (met het
verwijderen van een minuscuul deeltje van de voorhuid van de
clitoris) evenmin door de islam verplicht wordt (in tal van
muslimlanden wordt vrouwenbesnijdenis ook helemaal niet toegepast),
terwijl slechts een deel van één van de rechtsscholen deze zeer
minimale vorm verplicht op grond van interpretaties die door anderen
weerlegd worden. Ook deze ene rechtsschool keurt echter met klem de
zwaardere vormen van vrouwenbesnijdenis af. Het is bovendien zo dat
een toenemend aantal geleerden de minimale vorm van
vrouwenbesnijdenis niet langer als toegestaan beschouwt, maar
evenzeer verbiedt als de zwaardere vormen ervan. Temeer omdat er in
de primaire bronnen van de islam geen duidelijke, wettelijk
aanvaarbare basis te vinden is voor het toestaan (laat staan
verplichten) ervan, en daarentegen uit gerelateerde rechten en
plichten blijkt dat vrouwenbesnijdenis ingaat tegen de islam. Het
gebruik gaat meerbepaald in tegen het recht op seksuele satisfactie
van de vrouw, botst op de plicht dat ook mannen hun kuisheid moeten
bewaren, en staat haaks op het verbod om mens en dier te verminken.
Wanneer men vrouwenbesnijdenis toeschrijft aan 'de islam', doet men
dat dan ook niet alleen ten onrechte, men bewijst er muslimvrouwen
ook een zeer slechte dienst mee. Op die manier
immers manoeuvreert men muslimvrouwen die zich tegen vrouwenbesnijdenis willen verzetten, in een positie waarin ze niet anders kunnen dan ofwel akkoord
te gaan met de vrouwenbesnijdenis, ofwel zich te keren tegen hun
religie. Tot dat laatste zijn weinigen bereid. Het gevolg is dat de
vrouwenbesnijdenissen in sommige regio's maar blijven doorgaan en
dat vrouwen slachtoffer blijven worden van deze verminking, terwijl
er in de islam juist tal van argumenten voorhanden zijn tegen dit
gebruik. Met doet er dan ook veel beter aan deze vrouwen toegang te
geven tot (ook religieuze) informatie en scholing (waar zij volgens
de islam overigens recht op hebben [20]),
zodat ze zich desgevallend ook op grond van gefundeerde religieuze
argumenten kunnen verzetten tegen vrouwenbesnijdenis en eventueel
schadeclaims kunnen indienen op grond van de rechten die de islam
hen toekent.
________________________
Noten en literatuur
- "Frequently Asked Questions about Female Genital Cutting",
UNFPA
- "Female Genital Mutilation Fact Sheet", WHO -
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs241/en/index.html
- Zie 1 en 2.
- Female Circumcision is NOT required by Islam, Dr
Hassan Hathout, gynaecologist -
http://www.e-malabari.net/culture/sunatfgm1.htm
- Zie 1
- "The Ritual of Circumcision", Karen Ericksen Paige,
in: Human Nature, May 1978, pp 40-48 -
http://www.noharmm.org/paige.htm
- "Female Genital Mutilatio", Muslim Women's League -
klik hier!
- "Islamic Ruling on Male and Female circmcision",
Muhammad Lutfi al-Sabbagh World Health organization, Alexandria,
Egypt, 1996. -
http://www.emro.who.int/Publications/Book_Details.asp?ID=58 en
http://www.ummah.net/islam/taqwapalace/fitness/circumcision.htm
- "Female Circumcision from Islamic Perspective", Dr.
Mohamed Salim Al-Awwa (Secretary General of the World Union of the
Muslim Ulemas), Djibouti Conference -
http://www.npwj.org/?q=node/2027
- "Weak, saheeh, dha'eef, hasan, mawdhoo' explained",
Moulana Muhammad ibn Moulana Haroon Abbassommar, Madrassah
In'Aamiyyah, Faculty of Speciality in Hadith, Camperdown -
klik hier!
- "Disciplines of `Ilm al-Hadith - Science of Hadith" -
http://www.al-islam.org/al-tawhid/hadith-science/3.htm
- "Female Circumcision Neither a Sunna, nor a Sign of
Respect", Dr Muhammad Salim Al-Awwa, hoofdstuk 3 in boek
waarvan details in noot 8 -
http://www.islamset.com/hip/health5/female.html
en
http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/Chapter3.htm
- Zie noot 8
- Zie noot 8, waarin voetnoot 2 -
http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/EMRO%20Pub-Hlth%20Ed.%20thru%20Relig-circ-foot.htm.
- "Sex and sexuality in Islam", Muslim Women's League,
1995 -
klik hier!
noot 9
- In de islam is het zo dat een man altijd in het
levensonderhoud van de vrouw moet voorzien, ook als de vrouw uit
werken gaat.
- Zie noot 12
- "Pharaonic Circumcision (infibulation)", Al-Amin
Dawood, Ph.D , hoofdstuk in boek waarvan details in
noot 8 -
http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/Chapter2OdiousCrime.htm
- De plaats en rechten van de vrouw in de islam worden
geanalyseerd in de Koran Notitie "Staan mannen boven vrouwen"
- op deze site.
|
