Hoofddoekendebat

INTERVIEW. ,,Alle vrouwen moeten zich zorgen maken over hoofddoekendebat''

ANTROPOLOGE BAMBI CEUPPENS

Van onze redactrice
Anja Otte
05/04/2005
BRUSSEL - ,,Vrouwen kunnen er wel voor kiezen om uit de kleren te gaan op de cover van een mannentijdschrift, maar blijkbaar niet om hun haar te bedekken. Tamelijk vreemd, toch'', zegt antropologe Bambi Ceuppens. Zij mist de stem van de vrouwen in het hoofddoekendebat, waarin ze seksistische en racistische ondertonen ontwaart.

DE politici hebben het over de hoofddoek als religieus symbool. Als dat werkelijk zo zou zijn, dan zou er een breed maatschappelijk debat zijn over allerlei religieuze symbolen, van de tulband van de Sikhs tot de pruik die joodse vrouwen dragen. Dit is geen makkelijk debat. De uitkomst is bijna dat je een aantal gebouwen moet afbreken - in het stadhuis van Brussel struikel je over de christelijke symbolen - maar ik denk niet dat iemand die bedoeling heeft'', zegt Ceuppens, onderzoekster aan de KULeuven.

,,Dat het debat wordt gereduceerd tot de hoofddoek die islamvrouwen dragen, is veelzeggend. Het gaat niet alleen over religie, maar ook in grote mate over seksualiteit. De hoofddoek wordt beschouwd als een seksueel eerder dan als een religieus symbool.''

- Men wil moslimsmeisjes bevrijden van de druk er minder aantrekkelijk uit te zien. Als het werkelijk daarom ging, dan zou de discussie ook draaien om de bevrijding van orthodoxe joodse vrouwen.

En die druk Blijkbaar kunnen vrouwen er wel zelf voor kiezen om zich te prostitueren of om uit de kleren te gaan op de cover van een mannentijdschrift, maar ze kunnen er niet zelf voor kiezen om hun haar te bedekken. Dat zou altijd onder druk gebeuren. Tamelijk vreemd, toch. Ik sluit niet uit dat vrouwen onder druk worden gezet om een hoofddoek te dragen. Ik sluit ook niet uit dat andere vrouwen onder druk worden gezet om te diëten, om er aantrekkelijker uit te zien of om deel te nemen aan partnerruil Vrouwen staan inderdaad bloot aan bepaalde vormen van druk, maar waarom gaat het enkel over moslimvrouwen die een hoofddoek dragen?

Ten tweede heb je bij die redenering een verschuiving van het probleem. Het zijn zogezegd de moslimmannen die vrouwen tot een hoofddoek verplichten, het zijn zogezegd de niet-moslimmannen die die vrouwen dan gaan bevrijden. In beide gevallen reduceren mannen vrouwen tot inzet van een vertoog. Vrouwen zijn alleen maar objecten over wiens hoofd heen mannen praten.

En dan is er ook nog die arrogantie. Het debat wordt bijna volledig genomineerd door mannen, politici zoals Patrick Dewael en Bart Somers, een moraalfilosoof zoals Etienne Vermeersch De standpunten van het Steunpunt Allochtone Vrouwen en Meisjes en het Vrouwenoverlegcomité worden niet gehoord. Niet alleen allochtone vrouwen worden in dit debat genegeerd, het speelt zich ook af boven de hoofden van àlle vrouwen.

- Schieten vrouwelijke politici hier te kort?

Ja. Ik begrijp niet dat ze niet reageren, vanuit de idee: vandaag zeggen ze dat we onze haren niet mogen bedekken, wat is de volgende stap? - Nemen de tegenstanders van de hoofddoek het dan niet op voor vrouwen in een zwakke positie, die niet voor zichzelf kunnen opkomen?

Dat is vreemd, vooral komend van iemand die zich liberaal noemt. Ik heb ook uitgesproken standpunten over godsdienst, over abortus, euthanasie enzovoort, maar ik dring die niet op. Als liberal in de Amerikaanse betekenis van het woord probeer je de voorwaarden te creëren waarin mensen in de mate van het mogelijke een vrije keuze kunnen maken. Of dat nu gaat over prostitutie of over een hoofddoek. Neem prostitutie: als liberal probeer je uitwassen zoals uitbuiting te bestrijden, maar niet het recht van vrouwen om zich te prostitueren.

Ik ben ervan overtuigd dat prostitutie vrouwen reduceert tot objecten, maar daarom ga ik individuele vrouwen nog niet het recht ontzeggen om zich te prostitueren. Als dat hun eigen keuze is, wie ben ik om te zeggen: nee, je bent een slachtoffer van de mannelijke wellust.

Hetzelfde geldt voor de hoofddoek. Het zou best kunnen dat die deel uitmaakt van een moraal die vrouwen onderdrukt, maar daar gaat het niet om. Het gaat erom dat ik de keuze om hem te dragen niet betwist. Het is een beetje zoals de echtgenoot van de Amerikaanse comapatiënte die zich afvroeg: 'Met welk recht grijpt de regering in in een privé zaak?' - Staat de hoofddoek ook niet symbool voor de ongelijke behandeling van moslimvrouwen, voor gedwongen huwelijken, dochters die niet mogen deelnemen aan zwemlessen

De zogenaamde rationele westerlingen vertonen hier een typisch voorbeeld van wat antropologen 'magisch denken' noemen: denken dat vanaf het moment dat mensen een hoofddoek opzetten, er zich allemaal rare processen voordoen in hun hoofd. Op het moment dat ze die afzetten, zou dat dan plots gedaan zijn.

Wie een hoofddoek draagt, doet dat omdat ze een bepaalde interpretatie heeft van de islam. Meer zit er niet achter. Als ik een kruis draag, denk je dan onmiddellijk dat ik zus of zo denk over anticonceptie, over aids, over echtscheiding, over abortus Niet alle katholieken zijn het eens met alles wat de paus zegt, maar toch verenigen ze zich rond bepaalde symbolen. Iedereen geeft daar een individuele invulling aan. Behalve moslims, blijkbaar. Dan begint het met de hoofddoek en eindigt het met de sharia zoals in Saoedi-Arabië.

Dat is inherent aan het nieuwe racisme. Dat gaat niet uit van een biologisch determinisme, maar van een cultureel. Vroeger dacht men dat je minder verstandig was als je zwart was. Nu denkt men dat je minder individueel bent als je moslim bent. Als moslim maak je geen eigen keuzes, ben je enkel een soort kloon van de koran. Als je een hoofddoek draagt, dan ben je meteen ook homofoob, dan vind je dat overspelige vrouwen gestenigd moeten worden Hebben de mensen die dat beweren eigenlijk al ooit een moslim ontmoet?

- Wat vindt u van de idee van een gemeenschappelijke sokkel van waarden en normen, zoals de gelijkheid van man en vrouw, de scheiding van kerk en staat?

Individuele moslims voelen zich daardoor - terecht - beledigd, omdat men ervan uitgaat dat zij die normen en waarden niet delen. Als dat echt de inzet van de discussie is, dan moeten we eerst nagaan: wat zijn nu de grote verschillen tussen ons en die mensen die we zogezegd willen integreren? Denken zij inderdaad dat mannen en vrouwen ongelijk zijn? En wat dan nog. Mannen zijn toch ook van Mars en vrouwen van Venus? En de rector van Harvard zegt dat vrouwen minder goede wetenschappers zijn. De implicatie is telkens dat als ze dat moslimgeloof afzweren dat alles dan in orde komt, terwijl er ook bij autochtonen nog zoveel ongelijkheid is tussen mannen en vrouwen.

We hebben de Grondwet. Wat wil men nog meer? De mensen een soort examen laten afleggen zoals de evolués in Belgisch Congo, om na te gaan of je de Grondwet niet alleen kent maar ook leeft volgens de Grondwet? Ik vrees dat we met inburgeringcursussen hetzelfde doen als wat we vroeger in een andere context ook al deden. Alleen sprak men toen van immatriculatie, nu van inburgering.

De idee blijft: wij zijn burgers van dit land en zij niet - tenzij ze het bewezen hebben. Dat is een fundamenteel verkeerd uitgangspunt. Mensen zijn burgers van dit land, tenzij er een probleem is. En dan moet je op zoek gaan waar dat zit. Is het een individueel probleem? Een sociaal, cultureel, politiek?Je maakt me niet wijs dat er geen andere categorieën zijn in de samenleving waar zich problemen situeren. Iedereen weet dat de grote probleemcategorie voor wat betreft criminaliteit jonge mannen tussen 18 en 25 jaar is. Is dat een cultureel probleem of een biologisch?

En wat de hoofddoek betreft: misschien worden sommige meisjes onder druk gezet - dat los je trouwens niet op door de slachtoffers van pesterijen uit te sluiten - maar adolescenten zijn nu eenmaal fanatiek bezig met kledij. Of dat nu een hoofddoek is of Millet-jas. Ze experimenteren graag, met kleren, met criminaliteit, met drugs, met politiek Frank Vandenbroucke is nog lid geweest van de PvdA. Op die leeftijd vind je je makkelijk terug in extremistische standpunten. Geef de meisjes die op hun vijftiende een hoofddoek dragen en zeggen dat ze geen seks zullen hebben voor het huwelijk tien jaar en spreek dan nog eens met hen Adolescenten zijn zo. Maar we zijn zo gefixeerd op de islam dat we dat soort dingen over het hoofd zien.

http://www.standaard.be/nieuws/binnenland/index.asp?articleID=GH5DRBRI