"KERK EN STAAT" IN DE MIDDELEEUWEN

Een historische inleiding bij Marsilius van Padua's Defensor Pacis.

door Herman De Ley

• Marsilius-Index • CIE-Index • Filosofieën-Index •

LITERATUUROPGAVE





1. MARSILIUSSTUDIES (CHRONOLOGISCH)

(* Tekstuitgaven en vertalingen in vetjes)

1882 - B.LABANCA, Marsilio da Padova riformatore politico e religioso del secolo XIV, Padova 1882.

1892 - L.JOURDAN, Etude sur Marsile de Padoue, jurisconsulte et théologien du XIVe siècle. Montauban 1892.

1906 - N.VALOIS, Jean de Jandun et Marsile de Padoue, auteurs du Defensor Pacis, in: Histoire Litt. de la France, XXXIII (1906), pp. 528-623.

       - A.DEMPF, Sacrum Imperium. Geschichts- und Staatsphilosophie des Mittelalters und der politischen Renaissance (1906). Darmstadt 19734.

1913 - A.CARTELLIERI, Marsilius Patavinus. Adversus usurpatam romani pontificis iurisdictionem: ad imperatorem Caesarem Ludovicum IIII prima dictio seu pars. 1. Buch herausg. von A.C. Leipzig 1913.

1914 - L.STIEGLITZ, Die Staatslehre des Marsilius von Padua. Leipzig 1914.

1920 - E.EMERTON, The Defensor Pacis of Marsilius of Padua. Cambridge (Mass.)1920.

l922 - C.K.BRAMPTON, The Defensor Minor of Marsilius of Padua. Birmingham 1922.

       - Id., Marsiglio of Padua: Life, in: English Hist. Rev., XXXVII (1922), pp. 501-515.

1923 - C.W.PREVITE-ORTON, Marsiglio of Padua, Doctrine, in: English Hist. Review, XXXVIII (1923), pp. 1-21.

       - J.W.ALLEN, Marsilius of Padua and Medieval Secularism, in: F.J.C.Hearnshaw (ed.), The Social and Political Ideals of some great medieval thinkers, London 1923.

1926 - B.GEISSEL, Die kirchenpolitische Lehre des Marsilius von Padua. Beitrag zur Kenntnis seines Staatskirchentums. Köln 1926.

1928 - C.W.PREVITE-ORTON, The Defensor Pacis of Marsilius of Padua. Cambridge 1928.

        - F.BATTAGLIA, Marsilio da Padova e la filosofia politica del medio evo. Firenze 1928.

1932 - R.SCHOLZ, Marsilius von Padua, Defensor Pacis, herausg. v.R.S. (in: Fontes luris Germanici Antiqui). Hannover 1932.

1935  - C.W.PREVITE-ORTON, Marsilius of Padua, in: Proc. British Academy, XXI(1935), pp. 137-183.

1936 - R.SCHOLZ, Marsilius von Padua und die Genesis des modernen Staatsbewusstseins, in: Histor. Zs., CLVI(1936), pp. 88-103.

1941 - J.HASHAGEN, Marsilius von Padua (1290-1342) im Lichte der neueren Forschung, in: Hist. Jahrb. 1941, pp. 274-277.

1942 - A.CHECCHINI & N.BOBBIO (edd.), Marsilio da Padova: Studi raccolti nel VI. centenario della morte. Padova 1942.

1948 - G.DE LAGARDE, La naissance de l'esprit laïque, II: Marsile de Padoue, théoricien de l'état laïque. 2nde ed., Paris 1948.

1951 - A.GEWIRTH, Marsilius of Padua, The Defender of Peace, vol. I: Marsilius of Padua and Medieval Political Philosophy. New York 1951.

1955 - M.GRIGNASCHI, Le role de l'aristotelisne dans le Defensor Pacis de Marsile de Padoue, in: Revue d'Histoire et de Philosophie Relig., XXXV(1955), pp. 301-340.

1956 - A.GEWIRTH, Marsilius of Padua, Defensor Pacis (vol. II), New York 1956 (1980).

1958 - W.KUNZMANN & H.KUSCH, Marsilius von Padua, Der Verteidiger des Friedens. Auf Grund der Ubersetzung von W.Kunzmann bearbeitet und eingeleitet von H.Kusch. Berlin 1958, 2 volumes.

        - J.HECKEL, Marsilius von Padua und Martin Luther, in: Zs. der Savigny Stiftung fur Rechtsgeschichte, Kanon. Abt., XLIV (1958), pp. 268-336.

1959  - H.SEGALL, Der Defensor Pacis des Marsilius von Padua. Grundfragen der Interpretation. Wiesbaden 1959.

1960 - C.VASOLI, II Difensore della Pace di Marsilio di Padova. Turino 1960.

1963  - E.LEWIS, The "Positivism" of Marsiglio of Padua, in: Speculum, 38(1963) pp. 541-582.

        - J.QUILLET, L'Aristotélisme de Marsile de Padoue, in: Miscellanea Mediaevalia, 2(1963), pp. 696-706.

1964  - J.QUILLET, L'organisation de la société humaine selon le Defensor Pacis de Marsile de Padoue, in: Misc.Med., 3(1964), pp. 185-203.

1965  - N.RUBINSTEIN, Marsilius of Padua and Italian Political Thought of his Time, in: J.R.HALE, J.HIGHFIELD & B.SMALLEY (edd.), Europe in the Late Middle Ages, London 1965, pp. 44-75.

1967  - C.PINCIN, Marsilio. (Pubblic. dell'Istituto di Sc.Politiche Univ. di Torino), Torino 1967.

        - A.GEWIRTH, Marsilius of Padua, in: Encyclopaedia of Philosophy (ed. P.Edwards), New York 1967, vol. 5, pp. 166-168.

1968 - J.QUILLET, Marsile de Padoue, Le Défenseur de la Paix. Traduction, introduction et commentaire. Paris 1968.

1970 - J.QUILLET, La philosophie politique de Marsile de Padoue. Paris 1970.

       - G.DE LAGARDE, La naissance de l'esprit laïque au déclin du moyen âge, 3ème éd., vol.III: Le Defensor Pacis. Louvain-Paris 1970.

1971 - J.QUILLET, Universitas populi et représentation au XIVe s., in: Misc. Med., 8 (1971), pp. 186-201.

1972 - L.STRAUSS, Marsilius of Padua, in: L.STRAUSS & J.CROPSEY (edd.), History of Political Thought, Chicago 1972, pp. 251-270.

       - M.WILKS, Corporation and Representation in the 'Defensor Pads', in: Studia Gratiana, XV(1972), pp. 251-292.

1974 - P.DI VONA, I Principi del Defensor Pacis. Napoli 1974.

1976 - C.DOLCINI, Osservazioni sul Defensor Minor di Marsilio da Padova, in: Atti Academia Scienze Istit. Bologna, Rendiconti, LXIV(1975-6), pp. 87-102.

        - F.PRINZ, Marsilius von Padua, in: Zs. f. bayerische Landesgeschichte, Band 39, H.1 (1976), pp. 39-77.

        - G.PIAIA, Democrazia o totalitarismo in Marsilio da Padova, in: Medioevo, II (1976), pp. 365-376.

        - J.QUILLET, Brèves remarques sur les 'Questiones supres Metaphysice Libros I-IV' et leurs relations avec l'aristotelisme heterodoxe, in: Misc. Med., 10(1976), pp. 361-385.

1977 - P.MARANGON, Marsilio tra Preumanesimo e Cultura delle Arti, Ricerca sulle fonte padovane del 'Defensor Pacis', in: Medioevo, 111(1977), pp. 89-200.

       - G.PIAIA, Marsilio da Padova nella Riforma e nelle Contrariforma. Padova 1977.

1978 - P.DI VONA, L'ontologia di Marsilio da Padova nelle Quaestiones I-II super IV Librum Metaphysicae, in: Atti dell' Academia di Scienza Morale e Politiche, 89 (1978), pp. 251-283.

        - G.PIAIA, 'Sacerdotium' e ' Regnum' in Giovanni Duns Scoto e ini Marsilio da Padova, in: Regnum hominis et Regnum Dei. Acta Quarti Congressus Scotistici Internationalis, ed. C.Bérubé, vol. II, Sectio specialis: La tradizione scotistica veneto-padovana (Studia scholastico-scotistica, 6-7), Roma, Soc. Intern. Scotistica 1978, pp. 53-60.

1979 - C.JEUDY & J.QUILLET, Oeuvres mineures de Marsile de Padoue. Defensor Minor, De Translatione Imperii. Texte établi, traduit et annoté par C.J.& J.Q. Avant-propos de B.Guenée. Paris 1979.

        - J.QUILLET, Politique et Evangile dans l'Oeuvre de Marsile de Padoue, in: Atti d. Congresso Mundial d.Filosofia cristiana, Cordoba 1979.

1979-80 - Marsilio da Padova. Convegno Internazionale (Padova, 18-20 sett.1980) in: Medioevo, vols. V(1979) & VI(1980):

1979  - F.BARANI, II concetto di laicità come chiave interpretativa del pen-siero politico: Marsilio da Padova, ibid., V(1979), pp. 259-278.

        - E.BERTI, II "regnum" di Marsilio tra la "polis" aristotelica e lo "Stato" moderno, ibid., pp. 165-181.

        - G.BILLANOVICH, Giovanni XXII, Ludovico il Bavaro e i testi classici, ibid., pp. 7-22.

1979  - D.R.CARR, The Prince and the City: Ideology and reality in the thought of Marsilius of Padua, ibid., pp. 279-291.

        - P.DI VONA, I termini che Marsilio non ha definiti in forma, ibid., pp. 183-188.

        - F.GENTILE, Marsilio e l'origini dell' ideologia, ibid., pp. 293-302.

        - A.GEWIRTH, Republicanism and Absolutism in the Thought of Marsilius of Padua, ibid., pp. 23-48.

        - A.GHISALBERTI, Sulla legge naturale in Ockham e in Marsilio, ibid., pp. 303-315.

        - M.GOGACZ, L'homme et la communauté dans le "Defensor pacis" de Marsile de Padoue. Le problème de l'inconséquence de l'averroïsme comme aristotelisme neoplatonisant, ibid., pp. 189-200.

        - M.GRIGNASCHI, L'ideologia marsiliana si spiega con l'adesione dell' autore all'uno o all'altro dei grandi sistemi filosofici dell'inizio del Trecento?, ibid., pp. 201-222.

        - W.KÖLMEL, "Universitas civium et fidelium": Kriterien der Sozialtheorie des Marsilius von Padua, ibid., pp. 49-80.

        - L.OLIVIERI, Teoria aristotelica dell' opinione e scienza politica in Marsilio da Padova, ibid., pp. 223-235.

        - J.QUILLET, L'aristotélisme de Marsile de Padoue et ses rapports avec l'averroïsme, ibid., pp. 81-142.

        - N.RUBINSTEIN, Marsilio da Padova e il pensiero politico italiano del Trecento, ibid., pp. 143-162.

        - C.VASOLI, La "Politica" di Aristotele e la sua utilizzazione da parte di Marsilio da Padova, ibid., pp. 237-257.

1980  - M.T.BEONIO-BROCCHIERI FUMAGALLI, Marsilio e Wyclif: analogie?, ibid, VI (1980), pp. 543-567.

        - J.CÉARD, L'influence de Marsile de Padoue sur la pensée calviniste française de la fin du XVIe s.: Du Plessis-Mornay lecteur du "Defensor pacis", ibid., pp. 577-594.

        - C.CONDREN, George Lawson and the "Defensor Pacis": On the Use of Marsilius in Seventeenth-Century England, ibid., pp. 595-617.

        - M.DAMIATA, Funzione e concetto della povertà evangelica in Marsilio da Padova, ibid., VI(1980), pp. 411-430.

        - C.DOLCINI, Marsilio e Ockham (1328-1331). II diploma imperiale "Gloriosus Deus" per la deposizione di Giovanni XXII e la memoria politica "Quoniam Scriptura", ibid., pp. 479-489.

        - J.HAMESSE, Marsile de Padoue peut-il être considéré comme l'auteur des "Parvi Flores"?, ibid., pp. 491-499.

        - L.S.HANDELMAN, "Ecclesia primitiva": Alvarus Pelagius and Marsilius of Padua, ibid., pp. 411-430.

        - C.JEUDY, Trois nouveaux manuscrits du "De translatione Imperil" de Marsile de Padoue. II. Note sur deux manuscrits du groupe français du "Defensor pacis" de Marsile de Padoue, ibid., pp. 501-532.

        - P.MARANGON, Principi di teoria politica nella Marca Trevigiana. Clero e comune a Padova al tempo di Marsilio, ibid., pp. 317-336

        - J.MIETHKE, Marsilius und Ockham. Publikum und Leser ihrer politischen Schriften im späteren Mittelalter, ibid., pp. 543-567.

        - L.MOULIN, Une source meconnue de la philosophie politique marsilienne; l'organisation constitutionnelle des ordres religieux, ibid., pp. 337- 345.

        - T.PESENTI, Per la tradizione del testamento di Pietro d'Abano, ibid., pp. 533-542.

        - G.PIAIA, II padre Zaccaria, l'abate Cesarotti e l'"attualità" di Marsilio ne secolo dei lumi, ibid., pp. 619-637.

        - G.L.POTESTA, Marsilio e Ubertino da Casale, ibid., pp. 449-466.

        - A.POPPI, Appunti sullo Stato e la persona nel "Defensor Pacis", ibid., pp. 347-354.

        - J.QUILLET, Nouvelles Études Marsiliennes, in: History of Political Thought, 1.3(1980), pp. 391-410.

        - L.RUSSI, Letture et valutazioni di Marsilio da Padova (Analisi di un topos storiografico del pensiero politico tra letteratura delle liquidazione e retorica dell'anticipazione), in: Trimestre (Pescara), 1980 (13), n. 4, pp. 3-28.

        - A.SANCHEZ DE LA TORRE, Quelques arguments contre Marsile, selon Alvaro Pelayo, ibid., pp. 467-470.

        - T.STRUVE, Die Rolle des Gesetzes im "Defensor Pacis" des Marsilius von Padua, ibid., pp. 355-378.

        - K.E.SPIERS, Pope John XXII and Marsilius of Padua on the Universal Dominium of Christ: A Possible Common Source, ibid., pp. 471-478.

       - W.STÜRNER, Adam und Aristoteles im "Defensor Pacis" des Marsilius von Padua. Ein Vergleich mit Thomas von Aquin und Jean Quidort, ibid., pp. 379-396.

       - W.ULLMANN, Personality and Territoriality in the "Defensor pacis": The Problem of Political Humanism, ibid., pp. 397-410.

1981 - A.TOSCANO, Marsilio da Padova e Niccolo Macchiavelli. (L'Interprete, 29): Ravenna 1981.

        - D.STERNBERGER, Die Stadt und das Reich in der Verfassungslehre des Marsilius von Padua. (Sitzungsber. wiss. Ges. d.J.W.Goethe-Universität Frankfurt/M., Bd XVIII, nr.3), Wiesbaden 1981.

1982 - L.OLIVIERI, Il tutto e la parte nel Defensor Pacis di Marsilio da Padova, in: Riv. critica d. Storia Filos., 37(1982), pp. 65-74.

1983 - J.COLEMAN, Medieval Discussions of Property. Ratio and dominium according to John of Paris and Marsilius of Padua, in: History of political thought (Exeter), 1983 (4), pp. 209-228.

        - M.DAMIATA, Plenitude potestatis e universitas civium in Marsilio da Padova. Firenze 1983.

        - J.QUILLET, Souveraineté et citoyenneté dans la pensée politique de Marsile de Padoue, in: Cahiers de Philosophie Politique et Juridique (Caen), 1983, nr. 4, pp. 71-84.

1985 - G.PIAIA, "Averroïsme politique": anatomie d'un mythe historiographique, in: Orientalistische Kultur und Europäisches Mittelalter, Miscellanea Med. 17 (1985), pp. 288-300.

2005 - Annabel BRETT, Marsilius of Padua. The Defender of Peace. Edited and translated. (Cambridge Texts in the History of Political Thought), Cambridge 2005 (vertaling met inleiding en noten).

2. ALGEMENE WERKEN (ALFABETISCH)

(* de werken waarvan de auteursnaam gevolgd wordt door een jaartal, worden geciteerd in de inleiding)

P.ANDERSON (1974), Passages from Antiquity to Feudalism, London 1974.

P.ANDERSON (1974), Lineages of the Absolutist State, London 1974.

L.BAUDRY, Guillaume d'Occamo Sa vie, ses oeuvres, ses idées sociales et politiques. Tome I: L'homme et ses oeuvres. Paris 1950.

D.BIGONGIARI, Essays on Dante and medieval culture. Critical studies on the thought and textes of Dante, St.Augustine, St.Thomas Aquinas, Marsilius of Padua, and other medieval subjects. (Bibl. dell'Archivum Romanicum, 7,1), Firenze 1964.

R.W. & A.J.CARLYLE, A History of Mediaeval Political Theory in the West. Edinburgh 1903-36.

R.CELLI (1980), Pour l'histoire des origines du pouvoir populaire. L'expérience des villes-états italiennes (XIe-XIIe s.). Louvain-la-Neuve 1980.

F.CHÂTELET & G.MAIRET (edd.) (1978), Histoire des Idéologies, 2: De l'Eglise à l'Etat du IXe au XVIIe s. Paris 1978.

R.COMMERS (1982), De modernisering van de westerse samenleving en het ontstaan van het nieuwe politieke denken: de vooruitgeworpen schaduw van Leviathan, in: Toestanden, 7(1982), pp. 53-77.

R.COMMERS (1983-84), Geschiedenis en problematiek van het vrije denken. Een interpretatie. V.U.B. 1983-84.

F.COPLESTON, A History of Philosophy, vol.III. Late Mediaeval and Renaissance Philosphy, Part I: Ockham to the Speculative Mystics. New York 1963.

F.COPLESTON (1972), A History of Medieval Philosophy. London 1972.

M.DAMIATA, Guglielrno d'Ockham: Poverta e potere. Vol.I: Il problema della povertà evangelica e francescana nel sec.XIII e XIV. Origine del pensiero politico di G.Ockham. Firenze 1978. Vol.II: II potere come servizio. Dal principatus dominativus al principatus ministrativus. Firenze 1979.

G.DE LAGARDE (1956-70), La naissance de l'esprit laïque au déclin du moyen âge, 3ème éd., Louvain-Paris:

vol. I: Bilan du XIIIème s. (1956).

vol. II: Secteur social de la scolastique (1958).

vol.111: Le Defensor Pacis (1970).

vol. IV: Guillaume d'Ockham: Défense de l'Empire (1962).

vol. V: Guillaume d'Ockham: Critique des structures ecclesiales (1963).

A.PASSERIN D'ENTRÈVES, The medieval contribution to political thought: Thomas Aquinas, Marsilius of Padua, Richard Hooker. Oxford 1939.

A.PASSERIN D'ENTRÈVES & J.G.DAWSON, Aquinas: Selected Political Writings. Edited with an Introduction by A.P.D'Entrèves. Transl. by J.G.Dawson. Oxford 1959.

H.DETHIER (1977-78), Summa Averroistica, I, II/1 en II/2. Brussel 1977-78.

G.DUBY (1973), Guerriers et paysans. VIIe-XIIe siecle: premier essor de l' économie europeenne. Paris 1973.

G.HOLMES, The Emergence of an Urban Ideology at Florence, 1250-1450, in: Trans. of the Royal Historical Society, 5th s., 23(1973), pp. 111-134.

J.K.HYDE (1966), Padua in the Age of Dante. A Social History of an Italian City State. Manchester 1966.

J.K.HYDE (1973), Society and Politics in Medieval Italy. The evolution of the civil life, 1000-1350. London 1973.

M.D.KNOWLES & D.OBOLENSKY (1968), Nouvelle Histoire de l'Eglise, 2: Le Moyen Age. Paris 1968.

N.KRETZMANN, A.KENNY & J.PINBORG (edd.). The Cambridge History of Later Medieval Philosophy. From the rediscovery of Aristotle to the disintegration of Scholasticism, 1100-1600. Cambridge 1982.

J.LARNER (1980), Italy in the Age of Dante and Petrarch, 1216-1380. London 1980 (1983).

R.LERNER & M.MAHDI (edd.) (1972), Medieval Political Philosophy: A Sourcebook, New York 1972.

G.MAIRET (1978), L'éthique marchande, in: CHÂTELET & MAIRET, pp. 212-229.

G.MAIRET (1978), La genèse de l'Etat laïque: de Marsile de Padoue a Louis XIV, in: CHATELET & MAIRET, pp. 284-321.

P.MARANGON, Alle origini dell'Aristotelismo padovano (s.XII-XIII). Padova 1977.

L.MARTINES (ed.). Violence and Civil Disorder in Italian Cities, 1200-1500. Berkeley and Los Angeles 1972.

L.MARTINES (1980), Power and Imagination. City-States in Renaissance Italy. London 1980.

P.MESNARD, L'Essor de la philosophie politique au XIVe s. Paris 1936.

P.MICHAUD-QUANTIN, Universitas. Expressions du mouvement communautaire dans le moyen-âge latin. Paris 1970.

J.MIETHKE, Zur Bedeutung der Ekklesiologie fur die politische Theorie im späteren Mittelalter, in: Misc.Med., 12/2(1980), pp. 369-388.

J.MIETHKE (1982), Die Traktate 'De potestate papae'. Ein Typus politiktheoretischer Literatur im spaten Mittelalter, in: Les genres littéraires dans les sources théologiques et philosophiques médiévales. Définition, critique et exploitation. Actes du Colloque Internat. de Louvain-la-Neuve 1981). Louvain-la-Neuve 1982, pp. 193-211.

J.B.MORRALL (1958), Political Thought in Medieval Times.. London 1958 (1980).

P.F.MOUREAU (1978), Le Saint-Empire, in: CHÂTELET & MAIRET, pp. 58-77.

P.F.MOUREAU (1978), La paix de Dieu, in: CHÂTELET & MAIRET, pp. 119-133.

A.MURRAY, Reason and Society in the Middle Ages. Oxford 1978.

B.NARDI (1958), Saggi sull' Aristotelismo padovano dal secolo XIV al XVI. Firenze 1958.

M.PACAUT, La Théocratie. L'Eglise et le Pouvoir au Moyen Age. Paris 1957.

E.PETERS, Pars, Parte; Dante and an Urban Contribution to Political Thought, in: H.A.MISKIMIN, D.HERLIHY & A.L.UDOVITCH (edd.). The Medieval City. New Haven & London 1977, pp. 113-140.

R.R.POST (1962-63), (Kardinaal De Jong's) Handboek van de Kerkgeschiedenis, in 4 delen, geheel herzien door R.R.Post en G.Abbink. 5e druk, volumes I, II en III, Nijmegen-Utrecht 1962-63.

J.H.RANDALL Jr., Paduan Aristotelianism: An Appraisal, in: Aristotelismo padovano e filosofia aristotelica (Atti de XII Congresso Intern, di Fil. 1958), Firenze 1960, pp. 199-206.

L.SALA-MOLINS (1978), La police de la foi: l'inquisition, in: CHÂTELET & MAIRET, pp. 134-151.

J.SAUTER, Die philosophische Grundlage des mittelalterlichen Naturrechts, in: Zs. f. offentliches Recht, Wien 1931.

S.SCATTO (2003), Padua: City of Art and Light. Photographs by Sebastiano Scatto. Text by Barbara Ammanati. Treviso 2003.

R.SCHOLZ, Wilhelm von Ockham als politischen Denker und sein Breviloquium. Leipzig 1944 (1952).

N.G.SIRAISI (1973), Arts and Sciences at Padua. The Studium of Padua before 1350. Toronto 1973.

Q.SKINNER (1978), The Foundations of Modern Political Thought, vol. 1: The Renaissance. Cambridge 1978.

R.SOUTHERN (1970), Western Society and the Church in the Middle Ages. (The Pelican History of the Church, 2). Harmondsworth 1970).

L.STRAUSS & J.CROPSEY (edd.). History of Political Philosophy. Chicago 1972.

T.STRUVE, Die Entwicklung der organologischen Staatsauffassung im Mittelalter. (Monographien zur Geschichte des Mittelalters, 16), Stuttgart 1978.

T.STRUVE, Bedeutung und Funktion des Organismusvergleichs in den mittelalterlichen Theorien von Staat und Gesellschaft, in: Misc.Med., 12/1(1979) pp. 144-161.

W.STURNER, Natur und Gesellschaft im Denken des Hoch- und Spatmittelalters (Stuttgarter Beitrage zur Geschichte und Politik, 7). Stuttgart 1975.

W.STURNER, Die Gesellschaftsstruktur und ihre Begrundung bei Johannes von Salisbury, Thomas von Aquin und Marsilius von Padua, in: Misc.Med., 12/1 (1979), pp. 164-178.

B.TIERNEY, Origins of papal infallibility, 1150-1350. A study on the concepts of infallibility, sovereignty and tradition in the Middle Ages. (Studies in the History of Christian Thought, vol.VI), Leiden 1972.

B.TIERNEY (1982), Religion, law and the growth of constitutional thought, 1150-1650. Cambridge 1982.

W.ULLMANN (1975), Medieval Political Thought. Harmondsworth 1975. W.ULLMANN, A Short History of the Papacy in the Middle Ages. London 1972.

R.C.VAN CAENEGEM, Over Koningen en Bureaucraten. Oorsprong en Ontwikkeling van de Hedendaagse Staatsinstellingen. Amsterdam 1977.

A.VAN HOVE, De Oorsprong van de Kerkelijke Rechtswetenschap en de Scholastiek. Mededelingen Kon.Vla.Akad., Kl. Letteren, VI (1946), nr.3.

F.VAN STEENBERGHEN, Thomas Aquinas and Radical Aristotelianism. Washington 1980.

D.P.WALEY (1978), The Italian City-Republics. 2nd ed., London 1978.

H.G.WALTHER, Ursprungsdenken und Evolutionsgedanke im Geschichtsbild der Staatstheorien in der ersten Hälfte des 14. Jhdts, in: Misc.Med., 9(1974), pp. 236-261.

H.G.WALTHER, Imperiales Königtum, Konziliarismus und Volkssouveranitat. Studien zu den Grenzen des mittelalterlichen Souveranitatsgedankens. MÜnchen 1976.

D.WEINSTEIN, The Myth of Florence, in: N.RUBINSTEIN (ed.), Florentine Studies: Politics and Society in Renaissance Florence. Evanston 1968, pp. 15-44.

M.WILKS, The Problem of Sovereignty in the Later Middle Ages. Cambridge 1963.

D.WYDUCKEL, Princeps legibus solutus. Eine Untersuchung zur frÜhmodernen Rechts- und Staatslehre. (Schriften zur Verfassungsgeschichte, 30), Berlin 1979.

• Marsilius-Index • CIE-Index • Filosofieën-Index •

Update: 18 juli 2008