CENTRUM VOOR ISLAM IN EUROPA (C.I.E.)

• CIE-INDEX • ARCHIEF • TEKSTEN/TEXT(E)S • eBOEKEN • LINKS • 

Het is deze anekdote, me onlangs verteld door een ooggetuige, die bij me opkwam tijdens de lectuur van ‘Het kaartenhuis van de multiculturele samenleving’, in De Morgen van 22 juli jl. [2000] Bob Van den Broeck maakt zich daarin zorgen over wat hij de klaarblijkelijke radicalisering binnen de migrantengemeenschap noemt. Aanleiding van zijn bezorgdheid zijn eerdere bijdragen in deze krant, waarbij allochtone woordvoerders zware kritiek hadden geuit op de integratiesector en het integratiebeleid en waarin zelfs werd gepleit voor een gescheiden ontwikkeling.

Laat me maar meteen zeggen dat ik de bezorgdheid van Van den Broeck begrijp en voor een stuk zelfs deel. Tijdens het anderhalf jaar dat ik in Antwerpen integratieambtenaar ben geweest, is me enerzijds de volstrekt andere manier van leven, denken en redeneren opgevallen van veel allochtonen, maar anderzijds ook het complete onbegrip dat daarvoor bestaat bij veel beleidsmakers. Als er ergens een dovemansgesprek bestaat, dan wel op dit gebied. Allochtonen ventileren hun frustraties en wensen, autochtonen doen van hun kant hetzelfde, en daar blijft het veelal bij. Tot een echte dialoog komt het nauwelijks. Het beleid, vrijwel volledig in handen van Vlamingen, neemt dan maar een aantal korte termijnmaatregelen die vaak ingegeven zijn door het onveiligheidsgevoel dat bij autochtonen leeft. Heel wat projecten voor migrantenjongeren bijvoorbeeld komen op die manier tot stand. Maar veel projecten sterven na verloop van tijd een zachte dood, juist omdat ze niet inspelen op de eigen behoeften die er aan allochtone kant bestaan.

Laat me daarom even stilstaan bij de radicalisering van wat Van den Broeck de migrantengemeenschap noemt. Al is dat natuurlijk een noemer die vele ladingen dekt en is er van één enkele migrantengemeenschap geen sprake.

Onmiskenbaar is er de laatste jaren een groeiende invloed van de meer traditionalistische moslimstrekkingen bij veel migrantengroepen van Marokkaanse en Turkse origine. In het straatbeeld zijn niet alleen meer meisjes met hoofddoek te zien, maar ook, veelzeggender wellicht, bebaarde mannen in djellaba. Moeten we ons hier zorgen over maken? Ja en nee.

Het kan migrantenjongeren bezwaarlijk te kwade worden geduid dat ze in de islam een bevestiging zoeken van hun achtergrond en eigenheid. Bovendien zijn ook Europese moslims onderhevig aan de radicalisering van de hele Islamitische wereld, zoals Samuel Huntington die beschreven heeft in "Botsende beschavingen".
 

Toch is enige achterdocht aangewezen. Maar die is dan vooral op zijn plaats waar het de impact betreft van bepaalde extreme organisaties op het Turkse migrantenmilieu. Veel Vlamingen, zoals recent ook Marc Van Peel, die plots het veiligheidsthema heeft ontdekt, begaan de vergissing de Turkse migranten in positieve bewoordingen af te schilderen in vergelijking met de Marokkanen die toch voor zoveel overlast zouden zorgen. Ze gaan dan wel voorbij aan het feit dat de meeste Turkse migranten in een veel groter isolement leven, en dat de greep van uit het moederland afkomstige organisaties zoals Millî Görüş en de Grijze Wolven op hen zeer groot is. De zware rellen die enkele jaren geleden in Brussel plaatsvonden tussen Turken en Koerden tonen aan dat de leefwereld, zelfs van jongeren die hier geboren en getogen zijn, zich nog volledig in het land van herkomst afspeelt, en dat is een zorgwekkende vaststelling.

Ik ben dus niet blind voor het probleem dat Van den Broeck signaleert. Maar, anders dan hij, denk ik dat het vooral in Turkse kringen bestaat, en dat het bovendien zeker niet mag worden veralgemeend. Ook bij Turkse allochtonen zijn er velen die een actieve rol spelen in de Vlaamse samenleving en die, hoewel het migrantenstemrecht hier nog altijd niet bestaat, een zinvolle bijdrage leveren tot het maatschappelijk debat. Net zoals dat bij Marokkanen het geval is. Mag ik trouwens in herinnering brengen dat in de Antwerpse gemeenteraad twee – vrouwelijke - leden zitten van Marokkaanse origine, die beide door vriend en vijand tot de beste en meest actieve gemeenteraadsleden gerekend worden, en die vaak opvallen door hun gedurfde en progressieve standpunten? De bijdrage van allochtonen verengen tot een pleidooi voor aparte ontwikkeling is dan ook de werkelijkheid geweld aandoen. Elke emancipatiebeweging kent trouwens strekkingen die pleiten voor volledige autonomie. Denk aan de radicale feministes die het lesbianisme aanprezen als politieke actie of aan de ‘Black is beautiful’ beweging bij de Amerikaanse zwarten. Soms krijgen die strekkingen meer aandacht of invloed, en dat is wat momenteel in het Belgische migrantendebat het geval is.

Het klopt immers dat meer migranten zich afzetten tegen de integratiesector en het hele begrip van ‘integratie’. Vraag is of ze daar niet voor een stuk gelijk in hebben. Integratie wordt maar al te vaak gereduceerd tot assimilatie (het bekende gezegde ‘ze moeten maar integreren’ waarmee migranten rond de oren wordt geslagen). En de integratiesector is te lang een door Vlamingen gedomineerd paternalistisch bolwerk geweest, met veel goede bedoelingen en idealisme, maar met beperkt resultaat. Ondanks de inzet van mensen en middelen, is men er niet in geslaagd de maatschappelijke positie van de migrantenbevolking fundamenteel te verbeteren.

Dat komt omdat ook die integratiesector lange tijd nauwelijks aandacht had voor wat waarschijnlijk het grootste taboe is in de hele integratiediscussie: het racisme dat in Vlaanderen zeer reëel is en dat mee een rem vormt op de volwaardige participatie van migranten.

Ik ben er mij van bewust dat ik daarmee een gevoelige snaar raak bij veel Vlamingen. Vlamingen zien zichzelf graag als open wereldburgers, en in 11 juli toespraken worden dan ook de traditionele gastvrijheid en verdraagzaamheid van onze gewesten geroemd. Maar is dat meer dan wat holle retoriek? Het is immers op zijn minst paradoxaal te geloven dat er in Vlaanderen nauwelijks racisme zou voorkomen, terwijl een partij met een openlijk discriminerend discours verkiezingssucces na verkiezingssucces boekt. Zo’n partij weegt wel degelijk op het maatschappelijk klimaat.

We mogen ons gelukkig prijzen dat hier nog geen openlijke racistische aanslagen worden gepleegd zoals dat bij onze Oosterburen het geval is. Het Vlaams racisme is veel minder gewelddadig, het is alledaags. Daarom komt er ook zo weinig maatschappelijke reactie tegen, in tegenstelling tot Duitsland waar nu wel grote antiracistische initiatieven worden aangekondigd.

Laat me enkele voorbeelden geven. De werkloosheid bij migrantenjongeren is nog steeds onaanvaardbaar hoog. Uiteraard spelen hier ook onvoldoende scholing en het bekende fenomeen van het zich nestelen in de werkloosheid mee. Maar als verklaring is dat onvoldoende. Al ettelijke keren is aangetoond hoe er op de arbeidsmarkt wel degelijk wordt gediscrimineerd. Nog maar onlangs, in de vacaturekrant van 19 augustus lees ik hoe na de sluiting van de Levi’s-vestigingen de meeste werknemers vlug aan een andere baan zijn geraakt. Alleen bij allochtonen lukt dat niet zo best. ‘We botsen hier nog geregeld op de aversie van werkgevers tegen allochtonen’, vertelt de consulente die het proces begeleidt. Er zijn verhalen van allochtonen die hun naam veranderen of hun haar blond verven om een job te kunnen krijgen of ze te behouden. En waar je in het centrum van Rotterdam of zelfs Breda voortdurend door allochtoon winkelpersoneel geholpen wordt, blijft zoiets op de Antwerpse Meir uitzonderlijk.

Zeker de overheidsbedrijven zijn hier tekort geschoten, hoewel hier niet zozeer racisme maar wel onaangepaste rekrutering speelt. Hoeveel allochtonen werken er bij de post, de NMBS of De Lijn? Ook in de federale, regionale of stedelijke administraties zijn migranten nauwelijks aanwezig. En bij de VRT is het amper beter. Wat een verschil met de Nederlandse omroepen of zeker de BBC. Maar daar is enkele jaren geleden dan ook een bewust beleid gevoerd om de aanwezigheid van minderheidsgroepen op te trekken, om zo de diversiteit van de Britse samenleving tot uitdrukking te brengen. Dat een dergelijke operatie overigens niet ten koste van de kwaliteit hoeft te gaan, zal elkeen vaststellen die wel eens naar de Britse televisie kijkt.
 

Naast werk is er natuurlijk ook de vrije tijdsbesteding. Ik raad Van den Broeck aan eens een avondje op stap te gaan met enkele migrantenjongeren. Hij zal zijn etablissementen goed mogen uitkiezen wil hij er nog plezier aan beleven. Anders worden afwijzing of vijandige blikken zijn lot. In 1993 was ik betrokken bij de realisatie van een televisiereportage over discriminatie in het uitgaansleven. Drie correct uitgedoste en bescheiden jonge mannen van Turkse afkomst boden zich aan in een reeks discotheken. Overal werd hen toegang geweigerd, meestal met een uitvlucht maar soms in openlijk racistische bewoordingen. Met dezelfde jongeren zijn we nadien enkele kilometers over de grens gaan kijken, in Maastricht. In de kroegen en de dancings wemelde het van de Belgische migrantenjongeren, die in eigen land de deur waren gewezen… Hoewel justitie de laatste tijd af en toe optreedt tegen discriminatie in het uitgaansleven, bestaan deze praktijken nog altijd. Zo werd onder meer de toegang geweigerd aan enkele Spaanse studenten, die hier verbleven met een Erasmusbeurs. Die gaan waarschijnlijk met een mooie herinnering aan ons land weer naar huis.

Repressie mag

Hoeft het dus eigenlijk te verwonderen dat veel van die jongeren het hier dan maar voor bekeken houden, en dat sommige van hun intellectuele woordvoerders pleiten voor gescheiden ontwikkeling? Nogmaals, ik juich die evolutie niet toe. Ik vind ze niet realistisch en evenmin wenselijk. Ze lijkt me alleen onvermijdelijk, tenzij ook het taboe van het alledaags racisme wordt aangepakt.

Over de vooroordelen bij leden van de politiediensten kan ik kort zijn. Het recente jaarverslag van het comité-P, dat er toch moeilijk van verdacht kan worden deel uit te maken van de zogezegde migrantenlobby, spreekt hierover boekdelen. Het verslag is voor iedereen vlot toegankelijk via de website van de instelling (http://www.comitep.be).^**

En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. Uit de Eurobarometer, die periodiek de meningen van de Europese bevolking nagaat, blijkt trouwens dat België in vergelijking met andere Europese landen heel zwak scoort inzake aanvaarding van de multiculturele samenleving. Het is in een zekere zin logisch dat de negatieve meningen hierover weerspiegeld worden in een negatief gedrag ten aanzien van allochtonen.

Voor alle duidelijkheid: laat me niet zeggen dat alle Vlamingen racist zijn, zoals onbesuisde migranten wel eens beweren. Integendeel, veel autochtonen zijn dat niet en dat bewijzen ze elke dag. Maar dat is nog geen reden om de mantel der liefde te spreiden over discriminaties en alledaags racisme die wel degelijk voorkomen. Die zijn immers minstens zo bedreigend voor de maatschappelijke vrede, waarover Van den Broeck zich zorgen maakt, als de fenomenen die hij signaleert. Meer nog: ze zijn er voor een stuk de oorzaak van. Het is daarom belangrijk dat dit alledaags racisme onder ogen wordt genomen en aangepakt door een geheel van maatregelen, waarbij repressie weliswaar op de laatste plaats moet komen maar evenmin mag worden uitgesloten. In een samenleving die steeds diverser wordt – en de immigratie zal nog toenemen, laat daar vooral geen onduidelijkheid over bestaan – wordt uitsluiting op grond van afkomst immers in verhouding ook schadelijker.

En zo komen we terug bij het begin van dit verhaal. Het is onwaarschijnlijk dat onze Afrikaan nog veel moeite zal doen om het Kempisch café binnen te stappen. Dat is spijtig, want misschien was daar wel iets moois gegroeid.

_______________________

Flip Voets is eindredacteur van de Juristenkrant. Hij was vroeger integratieambtenaar van de stad Antwerpen en televisieproducer, onder meer van het multiculturele magazine ‘Couleur Locale’. 
** Zie ook op deze site, het comité-P document, onderdeel over "politie en allochtone jongeren"