Professor De Ley wordt wel eens vaker
uitgenodigd voor een lezing over de islam. Telkens een hele uitdaging,
ook voor een ruimdenkend publiek. "Dan komt zo'n mevrouw me achteraf zeggen:
'Ja, maar ze zijn toch onverdraagzaam. Ik ging eens in Libanon op het strand
liggen en werd met steentjes bekogeld'. Tegen dergelijke dwaasheden is
het moeilijk argumenteren." Nochtans valt er heel wat uit te leggen. Bijvoorbeeld
dat de islam in Vlaanderen niet de islam in Libanon is. "De islam is een
wereldgodsdienst die zich op alle continenten heeft aangepast", zegt Meryem
Kanmaz, die de evolutie van de islam in Vlaanderen bestudeert. "Mensen
gaan op zoek naar een godsdienstbeleving die tegemoetkomt aan de behoeften
die hier, in een lekenstaat, ontstaan."
Mogen we dan spreken over een 'nieuwe', Europese islam?
Kanmaz: "Voor een moslim bestaat er maar één islam. Je
kunt dus niet spreken over een 'nieuwe', die zich zou afzetten tegenover
de oude, de 'islam, van de vaders'. Maar het beweegt wel. De modellen die
meegebracht zijn door de eerste generatie migranten, voldoen niet voor
de jongeren. Als de imam zegt: 'je mag niet roken of niet drinken', vinden
de jongeren dat best een discussie waard.
Jonge migranten proberen zelf vorm te geven aan hun godsdienstbeleving. Voor
sommigen is de islam nog altijd belangrijk om een identiteit te verwerven.
Jongeren zijn er dus nog wel bezig maar meer als allochtoon dan als moslim. De
nieuwe generatie wil dat de moskee zijn religieuze functie overstijgt.
De moskee
wordt voor hen een ontmoetingscentrum waar ze lessen
Arabisch en godsdienst krijgen maar ook allerlei dienstverlening. In België
krijgen ze geen toegang tot de reguliere organisaties, dus wordt de moskee
een zelforganisatie van moslimmigranten."
| 'Jongeren
zijn nog wel bezig met de islam, maar meer als allochtoon dan als moslim' |
Wat is de plaats van de imam in die evolutie?
Kanmaz: "De imam heeft een religieuze functie. Soms wordt hij wel eens
|
geraadpleegd voor dagelijkse problemen, maar dat is niet de regel. In Nederland
woedt daar een grote discussie over. De overheid verwacht daar meer dat
de imam een soort maatschappelijk werker wordt. Bij ons merk je dat het
de islamleraar is die veel bevraagd wordt. Hij wordt de intermediair tussen
de moslimgemeenschap en de buitenwereld”.
Welke rol speelt de Moslimexecutieve in de integratie van de moslimgemeenschap?
De Ley: "De Moslimexecutieve staat onder voortdurende druk, omdat ze
geklemd zit tussen de moslims en het institutionele Belgische kader. De Executieve is in
belangrijke mate een creatie van de staat. De federale overheid organiseerde de verkiezingen,
de kandidaten werden gescreend door de staatsveiligheid.
De verkiezingsprocedure van de Executieve was een stap in de richting van
meer staatscontrole op de islam. Al die jaren heeft men als gesprekspartner
enkel strikt religieuzen gekozen.
Al wie cultureel, politiek of in de vakbond
actief was werd buiten de gesprekken gehouden. Daardoor kwam men als
vanzelf uit bij radicalere moslims. De
overheid heeft zich daar zelf een probleem op de hals gehaald en dat
later op een erg twijfelachtige manier proberen recht te zetten. Kandidaten
voor de Executieve werden om onduidelijke redenen, vaak gebaseerd op roddels,
door justitie geweerd."
Sinds haar verkiezing werd er nog weinig over de Executieve vernomen.
De Ley: "De verkiezing was een soort institutionalisering van het
wantrouwen. Ik zeg dat met enige reserve, want de mensen die zich voor
die oprichting hebben ingespannen, hadden de beste bedoelingen. Maar
het beeld dat is blijven hangen, was duidelijk: de staatsveiligheid
moet de moslims controleren, want de islam is een buitenlands gevaar."
De islam wordt onder meer met 'gevaar' geassocieerd
omdat hij de scheiding tussen kerk en staat niet zou kennen.
Kanmaz: "In lokale gemeenschappen is dat geen punt van discussie. Die mensen
zijn hier opgegroeid. Ze beschouwen de
|
democratische verworvenheden ook als de
hunne. Ze willen daarnaast wel hun religiositeit kunnen beleven."
Dat wordt in een lekenstaat toch niet verhinderd?
De Ley: "Het hangt er vanaf hoe je die
lekenstaat invult. Geef je die een neutrale, democratische invulling
of een ideologische, antigodsdienstige? Dat laatste is bijvoorbeeld het
geval bij de beslissing van de Gentse schepen Chantal Claeys (VLD) om op de
stedelijke begraafplaats geen perceel te voorzien voor moslims.
In naam van de lekenstaat, in naam van de gelijkheid
en de emancipatie wordt moslims het recht ontzegd om hun doden te begraven
overeenkomstig hun cultusgebruiken.
Dat paternalisme is hemeltergend. Men is 'tegen getto's' en een perceel
op een begraafplaats voorbehouden voor moslims stimuleert, zegt men, de gettovorming.
Dat vrijzinnigen in aparte columbaria begraven worden, is dan blijkbaar
geen getto. Moslims vragen niet veel hoor. Ze willen alleen een apart perceel
met een haagje waar de graven in een bepaalde richting kunnen liggen, want moslims moeten met hun aangezicht
richting Mekka worden begraven."
Grijpen moslims de koran niet doelbewust aan om zich niet te hoeven
integreren?
De Ley: "Waar vindt een bevolkingsgroep die zich niet aanvaard voelt
haar identiteit? In wat ze als het eigene herkent. Het gevaar is net dat
men door het niet toekennen van politieke basisrechten mensen afkeert van
de maatschappij en laat kiezen voor het individuele isolement."
Kanmaz: "De neiging bestaat om elk maatschappelijk fenomeen in de moslimgemeenschap te duiden vanuit de koran.
Een moslimgemeenschap wordt nooit als
een cultureel fenomeen bekeken, maar telkens vanuit een strikt religieuze
invalshoek. Het feit dat migranten politiek niet kunnen participeren, hun
godsdienst met moeite erkend wordt, en een groot deel van hun groep achtergesteld
wordt, verklaart beter welke rol de islam in hun gemeenschap kan spelen
dan welke religieuze interpretatie ook."
|
Update: 9 december 2005