Islam
versus terrorisme
door Bahattin Koçak*
We zijn
hier vandaag bijeengekomen om te spreken over vrede. Vrede, die helaas de
laatste tijd zoek is geraakt. Vrede, iets wat we de dag van vandaag heel
hard nodig hebben.
We hebben allemaal beseft hoe
kwetsbaar de vrede is, hoe onzeker de veiligheid van onze burgers, welk een
pijnlijke onzekerheid onze hedendaagse wereld ervaart. Het was alsof een
soort van verbazing de publieke opinie in de greep nam, als ze werd
geconfronteerd met gebeurtenissen die de macht van het kwaad onthullen,
zoals op 11 september. Vele vragen werden gesteld over onze hedendaagse
situatie en onze gemeenschappelijke toekomst.
De
ontwikkelingen van de laatste weken maakten dat moslims, gewild of ongewild,
in de verdediging moesten gaan. Wat moesten ze verdedigen? Natuurlijk hun
eigen geloof. De wereld was geschokt na de recente aanslag in New York. De
wereld is plots veranderd, werd er gezegd. Aan de andere kant werden de
moslims “aangevallen”. Niet letterlijk, altijd, maar diegenen die van deze
gelegenheid wilden profiteren, hebben het ook gedaan. Zomaar, uit het niets
hebben ze verhalen verzonnen die totaal in tegenstrijd zijn met de ware
Islam.
Islam zou een
religie zijn die gebaseerd is op doden en vermoorden? De Koran zou de
moslims stimuleren om de niet-moslims te doden? Nog in de Koran zou er
vermeld staan dat moslims verplicht zouden zijn een islamitische staat te
vestigen en die dan over de ganse wereld moeten spreiden? En vooral: de
Koran, de islam, dus Allah-God zou tegen hoffelijkheid zijn, tegen
tolerantie, tegen liefde, tegen dialoog met niet-moslims en tegen de vrede?
Echte Moslims lachen met dergelijke uitspraken.
Nu, over Islam
gesproken, wil ik toch aangeven hoe ons geloof staat tegenover vrede,
liefde, tolerantie e.d. aspecten.
Het woordje “Islam”
komt uit het Arabisch en het staat voor “silm”, wat letterlijk
overgave, wederzijdse veiligheid, geborgenheid en vrede betekent. Deze
betekenissen zijn ook diep geworteld en verbonden met het leven van een
moslim, want een moslim mag en kan enkel symbool staan voor vrede en liefde
en voor het onderhouden van de basisrechten van de mens. De woorden die ik
juist aanhaalde komen ook voor in het gebed van een moslim, niet letterlijk
maar innerlijk; wanneer een moslim begint te bidden is hij/zij verplicht al
het wereldse ver van zich te houden. Hij/zij toont met zijn/haar gebed
respect aan de Schepper, geeft zich over aan God-Allah en hij/zij laat dat
zien met het knielen en het buigen. Op het einde wenst hij iedereen, links
en rechts van hem, vrede, veiligheid en gezondheid toe. Mensen die het
islamitisch gebed kennen zullen zich dit gebaar, de begroeting op het einde
van het gebed wel herinneren denk ik. Wel, dit is natuurlijk een uiting van
de innerlijke betekenis van een deel van de Islam. Maar het gaat verder… De
profeet Mohammed vzmh, zegt het volgende:
“Een
moslim is iemand die een ander mens geen kwaad berokkent, noch met de
tong, noch met de hand”.
Let op, Hij zegt
niet:
geen kwaad berokkenen "aan
moslims",
maar:
“aan mensen”. Noch met de tong, noch met de hand zijn in totaal acht
woorden met een heel diepe en grote betekenis. Een mens die noch met zijn
hand, noch met zijn tong kwaad berokkent aan andere mensen. Die uitspraak
zou ik heel graag willen voorhouden aan al diegenen die terroristische
aanslagen plegen en daarna beweren dat ze “in naam van” een bepaalde religie
hebben gehandeld. Ik ben benieuwd wat hun antwoord zou zijn…
Islam kan je ook
samenvatten in de Basmalla:
”Bismillahirrahmanirrahim”, de formule die wordt uitgesproken bij
de aanvang van elk goede daad. Ze betekent: “in de naam van God-Allah, de
Genadevolle (er-Rahman),
de Vergevingsgezinde (er-Rahim)”.
Het woord dat voor Genadevolle wordt gebruikt, is al-Rahman waarin
God wordt beschreven als die Ene, Die in Zijn oneindige Genade al Zijn
schepsels beschermt, onderhoudt en bevoorraadt: AL Zijn schepsels zonder
enig onderscheid tussen planten, dieren en mensen, ongeacht het ras,
geslacht, gelovigen of ongelovigen. Het woord dat vertaald wordt als
Vergevingsgezinde, al-Rahim, duidt Die Ene aan Die een speciale
genade geeft aan Zijn goede, gelovige, toegewijde en rechtvaardige dienaren
in deze wereld. Hieruit
trekken wij als moslim
de volgende conclusie:
Islam is een religie die
gebaseerd is op genade en vergevingsgezindheid.
In
de Islam wordt er bijna evenveel belang gehecht aan het fysieke leven van de
mens als
aan het spirituele leven. Op de eerste plaats bekijkt de Islam elk individu
als de vertegenwoordiging van de hele soort: elke mens is dus even waardevol
als de mensheid in
haar
geheel.
Om
dezelfde
reden, omwille van de ernst van de misdaad,
verklaart de Qur'an dat wie een 'ziel' zonder reden treft, als het ware de
hele mensheid treft en wie één enkel mens lichamelijk of geestelijk het
leven redt, als het ware de hele mensheid redt
('al-Ma'ida, 5. 32)
Het is duidelijk dat een religie die aan het leven een veel grotere waarde
hecht dan aan enig ander ding en het leven van iedere mens voorstelt als
even waardevol als
het leven
van de hele mensheid, nooit het doden van een mens voor een individueel doel
zal verkondigen of prijzen. Bovendien keurt Islam nooit goed,
mensen te dwingen enig geloof aan te nemen.
Hierop verdergaand,
wil ik benadrukken dat de Islam geen enkele terroristische activiteit, om
het even voor welk doel, aanvaardt
of goedkeurt. Wat er in
de VS gebeurd is, ervaren we niet enkel als een sabotagedaad tegen de
Verenigde Staten, maar ook tegen de wereldvrede en
tegen
universele democratische en
humanistische waarden. Islam keurt nooit enige vorm van terrorisme goed.
Terrorisme kan nooit een islamitisch
doel dienen. Muhammed Fethullah Gülen zegt in
verband hiermee het
volgende:
"Een
terrorist kan geen moslim zijn en een moslim kan geen terrorist zijn"
Zo gemakkelijk
is het eigenlijk, ofwel ben je moslim en kan je geen terrorist zijn, ofwel
omgekeerd, je kan geen moslim zijn als je een terrorist bent.
En toch wordt er gezegd dat Islam een agressieve godsdienst
is en dat het een bedreiging vormt voor de
wereldvrede. Neen,
hoor, het zijn de totalitaire regimes die zulke
bedreiging vormen. Dat je die
regimes vaak in zogezegd "islamitische"
landen tegenkomt, is een andere zaak. Terroristen
plaatsen hun terreurdaden in het kader van de
jihad, maar dat is omdat ze een legitimering
nodig hebben voor hun handelen.
“Als er zich op een
schip 9 misdadigers en slechts één onschuldige mens
bevinden,
dan staat de Islam niet toe dit schip te doen zinken, omwille van de ene
onschuldige”.
De Islam zou een ondemocratisch systeem zijn. Het klopt wel
dat het democratische gehalte van islamitische landen in de regel laag is.
Maar dat komt niet door de Islam zelf, maar wel door de geo-politieke
machtsverhoudingen. Voorbeelden genoeg hierover, maar ik wil hier niet
verder op in gaan. Aan de andere kant zijn er op dit vlak toch veel
hoopvolle ontwikkelingen, islamitische regimes die meer en meer openstaan
voor democratie, mensenrechten, vrije meningsuiting,
enz…
De islam zelf is
een systeem dat zich ook baseert op vertrouwen. De karakteristieke
eigenschappen van een moslim, of
het “moslimschap”,
moet niet gezocht worden in de gedragingen van een aantal onwetende moslims,
maar het moet gezocht worden in de bronnen van de Islam. Een moslim moet een
vertegenwoordiger zijn van hoffelijkheid en vertrouwen. Er zijn mensen die
durven beweren dat Islam een gevaar is voor de hele wereld. Daar geloof ik
en vele moslims en zelfs ook moslimvrienden niet in. Zeker niet nadat we
elkaar al veel beter kennen dan honderden jaren geleden. Ik geloof niet dat
er voor deze wereld zoiets bestaat als
een
religieus gevaar, of het nu uit
de richting van de Islam komt of van de Katholieken. Zoiets bestaat niet.
Het zijn meer de ideologieën die achter het gewaad van religie schuil
gaan; wij moeten slimmer
zijn en onder dat gewaad kunnen kijken.
Er zijn er die
zeggen:
ja,
maar Mohammed heeft toch gevochten tegen zijn vijanden. Juist, maar hij was
niet de aanvaller maar wel de verdediger. Zijn vijanden voerden oorlog tegen
Hem, waardoor Hij gedwongen werd om op Zijn beurt tegen hen te strijden.
Zelfs in die
oorlogen was het aantal doden beperkt. Meer nog, na die
oorlogen werden de meeste gevangenen vrijgelaten onder bepaalde voorwaarden,
zoals, diegenen die konden lezen en schrijven moesten voor hun vrijlating
aan tien analfabeten het lezen en schrijven leren, daarna waren ze vrij. Na
deze uitleg stel ik mij de vraag:
was religie verantwoordelijk voor de vele miljoenen die werden gedood in al
de oorlogen van enkel de 20ste
eeuw, noem maar op:
WO I, WO
II, Vietnam,
de
Sovjetunie
tegen Afghanistan
enzovoort…
Ongewoon” veel interesse
voor Islam
Na het verwerken
van de diepe shock van 11 september, is er in de Verenigde Staten en ook in
Europa een grote interesse ontstaan
voor
de
moslimwereld
(en in het bijzonder voor
Islam als religie). In de
media lees je dat de boeken over de Islam bijna uitverkocht zijn;
de verkoop van Koranvertalingen is met 60% toegenomen...
Ook de columns in grote kranten gaan grotendeels over de Islam. Als je de
columns van de laatste weken uit grote kranten zoals
The
Washington Post,
The
New York Times,
The
Guardian,
The
Daily Telegraph e.a. bij elkaar
legt, dan denk ik dat je
al meteen een dik boek over de Islam kunt
schrijven.
De interesse die
vandaag wordt getoond, is voor een deel een argeloze, onschuldige interesse.
Mensen willen meer te weten komen over thema’s, organisaties (i.v.m. de Islam)
en (moslim)kennissen. Een ander deel van de geïnteresseerden toont zijn
interesse ten einde de theologische redenen van Islam-EN-terrorisme
(uit) te vinden. (Waarom UITvinden? Omdat er zoiets belachelijks niet
bestaat). Dit soort interesse is helaas ook de gevaarlijkste manier van
“interesse tonen”. De laatste weken kampen leerkrachten (vooral in het
lager onderwijs) met vragen van leerlingen waar zij zelf moeilijk een
antwoord op kunnen vinden. Die
vragen handelen over hetgeen wat deze kinderen in de media over moslims
horen. Helaas, media maken de moslims. De karakteristieken van een
"moslim"
worden
gecreëerd
door de media. Meestal zijn het dan ook nog uiteenlopende karakteristieken,
want een linkse
krant vertelt een totaal ander verhaal dan een rechtse krant. Mensen zitten
met diverse vragen (terwijl het het antwoord eigenlijk voor de hand ligt;
lees de bronnen en je vindt zeker de vereiste karaktervormen van een
moslim).
Dit thema is
zeer gevoelig. Elke verkeerde interpretatie, elk onjuist woord kan
aanleiding geven tot
hachelijke, zware situaties.
Vele
vooraanstaanden,
leiders van het volk en degenen die rechtstreeks een verantwoordelijkheid
dragen tegenover het volk en de wereld, proberen deze dagen zonder
ongelukken door te komen.
(Als je de handelingen en reacties van racisten, fanatiekelingen
-
ik noem ze kleinzieligen
- aan de kant laat
natuurlijk)
Een Turks
spreekwoord zegt het volgende: “Vuur brandt alleen op de plaats waar het
ook brandt”.
Het is niet moeilijk om dit te begrijpen. Het geeft ook een beeld van
vandaag weer. Het
vuur van vandaag is in de VS gestart maar eigenlijk is de bom in ons midden
gelegd. Daar brandt het nog altijd. Als
kosmopoliet of
wereldmens is het moeilijk (en
ontoelaatbaar) en gevaarlijk
die
hachelijke situatie over te laten aan degenen die ermee zitten. Het is een
plicht van iedereen,
als mens op te treden tegen de gevaren van vandaag. Gevaren die morgen ook
aan onze deur kunnen kloppen.
Indien we vrede wensen op deze
wereld, dan moeten
het Westen en de Islamwereld een gezamenlijke weg vinden om de vrede te doen
heersen. De relatie tussen deze twee werelden, rekening houdende met
gisteren (de geschiedenis), vandaag en morgen (de toekomst), is een relatie
die
op geen enkele
andere lijkt. Beide werelden bevinden zich op een centrale plaats van de
mensheid. Beide werelden hebben ook al jaren
een
grote (en belangrijke)
invloed op de hele mensheid.
De Islamitische wereld (wie
zij
ook moge zijn), moet eens eindelijk de rekening maken van
haar
mislukking op vlak van economie, onderwijs, gezondheid enz. De
gevolgen en resultaten van regimes die in de schaduw van despotisme en
dwingelandij heersen, moeten
eens kritisch
onder de loep genomen worden. Een Turks spreekwoord luidt als volgt: “Het
oog ziet altijd van zich weg”.
Het is tijd om eventjes van spreekwoord te veranderen en in
de eigen
tuin te gaan werken. Men ziet
wel de gebreken van een ander maar nooit de eigen gebreken. Vandaag moeten
we de rollen eens omdraaien. Om maar een voorbeeld te geven:
het gevoel van onveiligheid wordt vandaag geassocieerd met Islam. Volgens
mij houdt dit verband met een groot gebrek aan transparantie vanuit de
Islamwereld. Ik denk dat de wereld vandaag gediend zou zijn met een
wereldwijde campagne rond het imago van de Islam. Vraag is natuurlijk: welk
reclamebureau begint als eerste?
Anderzijds moet
ook
het Westen zijn visie over de
Islamitische wereld
grondig veranderen.
Het Islambeeld van het Westen (het beeld van vandaag), is een beeld waarvan
de basisvorming teruggaat naar
vele honderden jaren
geleden. Een voorbeeld:
ook al was het onbewust gezegd, als er
nog altijd gesproken wordt
van een heilige kruistocht
("Crusade"), dan
frons je als wereldburger de wenkbrauwen. In welke tijd leven we? Wanneer
gaan we eens spreken over vrede? Ik denk dat het tijd is (voor het Westen),
zichzelf te bevragen
over zijn
Islambeeld. Ook een
niet-eurocentrische,
grondige analyse en kennisname die
rekening houdt
met de universele waarden en de toekomst, zou hierbij wenselijk zijn. Het
wordt hoog tijd dat historische, religieuze en filosofische standpunten niet
alleen louter
vanuit een typisch westerse invalshoek worden toegelicht, maar dat ook
andere zienswijzen in aanmerking worden genomen als wij spreken over
culturen, religies en beschavingen.
Na 11 september
hebben vele wereldleiders openlijk gesproken over hun “geringe”
kennis over de Islam: in
werkelijkheid
stelt
die kennis helaas niets voor.
Ik geloof dat de Islam en het
Westen beide een basis hebben die aanleiding kan geven voor een
gezamenlijke samenwerking en ook samenleving. Beide werelden hebben een deel
van hun successen te danken aan dingen die ze van elkaar hebben overgenomen.
Maar drie belangrijke periodes zorgen ervoor dat die
samenwerking en ook de gezamenlijke basispunten in de schaduw blijven.
Ze
zijn volgens mij:
1-
de historische gevolgen van de
kruistochten; 2- de kolonisatiejaren; 3- het laatste kwart van de 20e
eeuw met de belangrijke politieke wereldveranderingen.
Wat vandaag gebeurt zou goed
geanalyseerd moeten worden door sociale
wetenschappers. Ook de andere menswetenschappers zouden de gevolgen van 11
september goed moeten volgen. Maar een grote verantwoordelijkheid schuif ik
in de schoenen van de moslimwetenschappers en geleerden. Zij dragen volgens
mij een grote historische verantwoordelijkheid. Als je de negatieve gevolgen
voor de Islamitische wereld bekijkt, die bijna allemaal uit onwetendheid
voortkomen, dan is het hun plicht om de Islam op de beste manier en vanuit
de bron wereldwijd bekend te maken. Alle meningen, opinies die de laatste
maanden over de Islam handelden, zouden ze moeten
verzamelen en aan de hand daarvan de juiste
antwoorden vinden en bekend maken. Prioritaire zaken zouden voorrang moeten
krijgen, zoals “terrorisme in de Islam”, “doden voor religie
- bekeken vanuit een Islamitisch
perspectief”, enz.
Andere zaken i.v.m. de Islam
moeten natuurlijk later ook aan bod komen. Dat is
niet enkel een wetenschappelijke plicht maar ook een ethische plicht.
Zaken
die prioritair zijn en eerst toegelicht moeten worden, zijn volgens mij ook
de
volgende:
namelijk dat Islam onterecht geassocieerd wordt met termen die eigenlijk met
de essentie van de Islam niets te maken hebben. Dat
heeft natuurlijk verschillende redenen. Bv. in een Westers land wordt een
enquête gehouden over moslims en wat blijkt?
Vele
westerlingen (74%)
denken dat moslims
uitsluitend
Arabieren zijn. Alhoewel je in
de Arabische wereld ook vele niet-moslims hebt,
en hoewel de meerderheid van de moslims in niet-Arabische landen leeft (bv.
Indië, Indonesië, Turkije en ex-Sovjetstaten in Centraal-Azië, enz.).
Andersom zijn er in het westen ook vele “blanke” moslims. Islam is geen
Arabische religie maar een wereldreligie.
V.S. Naipaul, de nieuwe
laureaat
van de Nobelprijs voor
literatuur
maakte
een reis door vier moslimlanden.
Zijn oog zag
meestal de negatieve dingen
en die
schrijft hij dan ook neer. Maar hoe luidt zijn boek?
“Among the Believers. An Islamic
Journey”.
Termen zoals “Islamitische
petroleum”, “Islamitische
terreur”,
e.a. zijn gevaarlijke
begrippen en zouden niet mogen gebruikt worden. Maar helaas, vele
niet-moslims en helaas (weer) ook de media maken
vaak gebruik van zulke termen, zonder na te denken
over
de gevolgen hiervan. Een andere misvatting (vooral in het Westen) is het
volgende:
religie en religieuze opvattingen
worden vaak vereenzelvigd met wat
in het Boek wordt vermeld.
In
vele
interviews in de huidige pers of beeldmedia zien we de volgende scène.
Iemand met erg
absolute levensbeschouwelijke
aanspraken
wordt geïnterviewd door
iemand met een verregaande
waardenwillekeur,
en hieruit ontstaat dan
een gesprek tussen twee
doofstommen. De manier waarop de discussie over de multiculturele
samenleving wordt gevoerd, geeft soms de indruk dat moslims in dit deel va de
wereld het recht hebben eigen culturele gemeenschappen (ofwel getto’s) te
creëren.
Als alternatief voor individuele integratie? Groepsrecht als
substituut voor
burgerrecht?
Het is kiezen of
delen. We kunnen ervoor kiezen elkaars vreemdeling te blijven. Dat de mens
een vreemdeling is voor ieder ander mens roept angsten op. Maar dat is
tevens een voorwaarde om iets te kunnen onderscheiden
of discrimineren. We
kunnen
dat
alleen als iets
"anders"
is, waarna we de keuze kunnen maken al dan geen relatie met elkaar aan te
gaan.
We
kunnen kiezen voor een korte en een
lange termijn dialoog,
gebaseerd op het in dit geval meest relevante thema van de Rechten van de
Mens. Het verhaal van vandaag zou er
ook een moeten zijn dat
handelt over vrede, vriendschap en naastenliefde.
Met deze tekst heb
ik vandaag willen aantonen dat het wezen van de Islam
bestaat uit vrede, barmhartigheid, genade en tolerantie; dat twist, geweld
en terreur vreemd zijn aan de essentie van de Islam; dat verder alle
godsdiensten die grondbeginselen gemeen hebben en
derhalve alle strijd achterwege moet gelaten worden
opdat we onze, door oorlogen en twisten gekwelde aarde naar een vredige en
gelukkige toekomst kunnen leiden.
Als laatste wil ik
jullie met de volgende vraag BE-LASTEN. Want op vele
plaatsen waar ik de laatste weken ben geweest, vraagt men altijd: “En wat
nu?” Dezelfde vraag stel ik aan jullie. EN WAT
NU? Dat is de grote vraag, en ik ben er zeker
van dat een goed antwoord ook vorm en kleur zal geven
aan de toekomst. Maar aan dat antwoord ga ik nu niet beginnen,
Ik dank u van harte…
________________________ |
Update: 5 november 2005